HĂY BAO DUNG
TIN TƯỞNG VÀ DŨNG CẢM

Dân tộc Việt chúng ta đă trải qua bao thăng trầm trong suốt gần 5.000 năm lịch sủ. Bằng sức sống bền bỉ, bằng bàn tay cần cù và khối óc không ngừng t́m ṭi sáng tạo, dân tộc ta đă vượt qua bao gian khổ, bao nguy cơ đồng hóa và diệt vong, để tồn tại và phát triển. Nhưng trong hơn một trăm năm nay dân tộc ta lại đứng trước một thách thức mới tương tự như thách thức hồi cuối thiên niên kỷ thứ nhất. Nếu đầu thiên niên kỷ thứ hai các bậc tiền nhân của chúng ta đă không những vượt qua được nguy cơ đồng hóa đến từ phương Bắc mà c̣n vươn lên xây dựng được một đất nước hưng thịnh và hùng cường th́ ngày nay chúng ta cũng đang đứng trước một nhiệm vụ tương tự nhưng khó khăn hơn rất nhiều. Khi phải đối diện với một Tây Phương đă bắt dầu bước vào đỉnh cao của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất vào cuối thế kỷ trước dân tộc ta đă hoàn toàn không được chuẩn bị. Giới lănh đạo lúc đó đă tỏ ra vừa bất tài vừa thiếu viễn kiến, để đất nước dễ dàng rơi vào ṿng đô hộ của người Pháp. Từ đó đến nay dân tộc ta vẫn chưa thật sự thoát khỏi cơn xoáy lốc của thời đại. Sinh lực dân tộc đă bị hoang phí trong cuộc tranh dành và mặc cả giữa các quyền lực quốc tế. Dân tộc ta vẫn chưa t́m lại được bản sắc, niềm tự tin và sức mạnh của ḿnh. Thế hệ chúng ta và con cháu chúng ta có trách nhiệm nhanh chóng đưa dân tộc thoát ra khỏi cảnh nghèo hèn bế tắc hiện nay để noi gương tiền nhân phục hưng đất nước vào đầu thiên niên kỷ thứ ba.

Để làm được điều đó trước hết chúng ta cần nhận rơ được cả những điểm yếu kém của dân tộc chúng ta hiện nay lẫn những cơ may đang mở ra cho đất nước chúng ta.

Điểm yếu kém đầu tiên và trầm trọng nhất nằm ngay trong chính bản thân t́nh trạng văn hóa hiện nay  của dân tộc ta. Sau thời kỳ hưng thịnh Lư Trần dài gần 500 năm với hệ thống văn hóa phong tục tổng hợp tam giáo Đông phương với tinh thần dân bản thời Lạc Việt, đất nước ta phát triển thêm về phía Nam, tiếp thu thêm nhiều chất liệu văn hóa mới. Khi người Pháp sang xâm chiếm nước ta, tuy nước ta đă thống nhất về mặt chính trị và địa lư, nhưng về mặt văn hóa chúng ta chưa kịp dung hợp những chất liệu văn hóa mới với nền văn hóa nơi đất cổ miền Bắc. Hơn nữa bản thân nền văn hóa thời Hậu Lê và Nguyễn đă bị Tống nho ngự trị, không c̣n giữ được tính chất tổng hợp như thời Lư Trần nữa. Người Pháp cùng với người Mỹ lại mang thêm nền văn hóa Âu Mỹ và sau đó, cùng với trào lưu tư tưởng Tây Phương là chủ nghĩa Cộng sản. Với bao nhiêu chất liệu văn hóa mới đó chúng ta chưa kịp đăi lọc và dung hợp với nền tảng văn hóa cổ truyền của dân tộc. Ngày nay đất nước ta lại lâm vào t́nh trạng độc tôn văn hóa và chính trị-xă hội làm triệt tiêu khả năng dung hóa và tổng hợp, một việc làm cần thiết để vừa giữ được nét đặc thù dân tộc, vừa ḥa nhập được vào ḍng tiến hóa chung của toàn thể nhân loại. Không thực hiện được cuộc đại tổng hợp mới đó dân tộc ta vừa khó giữ được sự thống nhất dân tộc vừa không thể tiến bộ được. Độc lập chính trị sẽ không bền vững nếu không có độc lập văn hóa, nhất là trong thời đại toàn cầu đa văn hóa, đa dân tộc trong thiên niên kỷ thứ ba.

Điểm yếu kém thứ hai là cơ chế chính trị độc tài cộng sản hiện nay. Chế độ cộng sản chưa hề chứng tỏ có khả năng phát triển xă hội ở bất cứ nước nào trên thế giới, ngay cả ở tại trung tâm quốc tế cộng sản trước đây. Riêng ở nước ta, con đường cộng sản suốt mấy chục năm qua chỉ đưa nhân dân và đất nước đến chiến tranh, chia rẽ, nghèo khổ và bế tắc. Nó có thể khai thác được sức mạnh của dân chúng trong chiến tranh nhưng không thể khơi dậy được tiềm năng dồi dào của dân tộc trong ḥa b́nh, xây dựng và phát triển. Ngày nay những nhà lănh đạo cộng sản vẫn duy tŕ các chính sách độc đoán, độc quyền lỗi thời hoàn toàn không phù hợp với cục diện mới của thế giới, đi ngược lại trào lưu tiến hóa chung của nhân loại, và do đó tiếp tục cản trở bước tiến của dân tộc. T́nh trạng đó nếu không được nhanh chóng thay đổi có nguy cơ dẫn đến rối loạn xă hội làm chậm thêm tiến tŕnh phát triển của đất nước vốn đă chậm quá rồi.

Điểm yếu kém thứ ba là đất nước ta chậm tiến trong một thời gian quá lâu dài. Mức sống quá thấp, mọi cơ sở hạ tầng đều quá lạc hậu so ngay với các nước chung quanh, những nước mà chỉ hai mươi năm trước đây họ cũng có tŕnh độ phát triển chỉ tương đương với miền Nam Việt Nam. Chúng ta sẽ phải mất thêm thời gian, tiền bạc và công sức để gây dựng lại cơ sở hạ tầng, như đường xá, điện nước, bệnh viện và nhất là trường học. Riêng về giáo dục th́ đây là ch́a khóa của phát triển. Chúng ta sẽ phải t́m ṭi các phương thức thật mới mẻ, vận dụng những tiến bộ của mọi ngành, đặc biệt là ngành truyền thông, để nhanh chóng đưa dân trí lên cao, trang bị cho toàn dân những kiến thức và khả năng khoa học kỹ thuật từ phổ thông tới cao cấp trong một thời gian ngắn nhất. Để làm được việc đó chúng ta phải chú trọng tới nền giáo dục ngoài học đường dành cho toàn dân, thuộc mọi lứa tuổi, vừa làm vừa học thêm. Một hệ thống giáo dục toàn dân phải được thiết lập để, cùng với cơ chế chính trị dân chủ và nền kinh tế tự do, tác động tích cực vào sự h́nh thành xă hội dân sự cởi mở và nhân bản. Điều này chỉ có được trong một thể chế chính trị-xă hội tự do, cởi mở cho toàn dân Việt, chấp nhận mọi khác biệt về giai tầng, địa phương, tôn giáo, tư tưởng và chính kiến.

Điểm yếu kém thứ tư là t́nh trạng phân rẽ trong đại gia đ́nh dân tộc. Đây là hậu quả của ba nhược điểm nêu trên. Chưa dung hợp được những chất liệu khác nhau ngay chính trong ḷng nền văn hóa dân tộc, lại phải miễn cưỡng tiếp thu (bằng cả máu lệ và khổ nhục) những tư tưởng và tiến bộ từ phương Tây đến. Những tiến bộ khoa học kỹ thuật của Tây phương mở ra những cơ may lớn lao giúp dân tộc ta có thể vượt thoát được những nhược điểm văn hóa xă hội của ḿnh. Nhưng khi chưa thâu hóa sáng tạo được th́ những dị biệt và bất đồng dễ trở thành mâu thuẫn và chia rẽ. Rồi những người cộng sản lại triệt tiêu mọi cơ hội và khả năng ḥa hợp và thống nhất dân tộc bằng tuyên truyền và bạo lực, bằng độc tôn và độc quyền, bằng tiêu diệt mọi dị biệt và bất đồng. Khi dân tộc chưa t́m được sự đồng thuận văn hóa th́ tự do dễ dẫn đến mâu thuẫn và chia rẽ, nhưng bạo lực và độc tôn không bao giờ thu phục được ḷng người và đoàn kết được dân tộc. Chỉ có bao dung văn hóa đi kèm với niềm tin nhân bản dũng cảm chính trị mới khơi dậy được niềm tin và sức mạnh tự đáy ḷng của mỗi người và đáy tầng của xă hội. Và chỉ ở đáy ḷng của mỗi người và đáy tầng của xă hội chúng ta mới t́m thấy được mạch sống chung của cả dân tộc và của mỗi người Việt. Và chỉ có bao dung và dũng cảm mới dám chấp nhận một cơ chế chính trị mở, tạo ra và bảo đảm (bằng luật pháp) các điều kiện và cơ hội cho mọi người thuộc mọi khuynh hướng tư tưởng và chính trị khác nhau được cùng sống và cùng tiến trong an ḥa, nhân ái để chung sức xây dựng đất nước. 

Tự do và dân chủ là con đường tiến hóa tất yếu của nhân loại và dân tộc. Nhưng tự do không có tự chủ, tự giác và tự động sẽ dẫn tới hỗn loạn và từ đó tạo lư cớ cho áp chế và bạo quyền. Tự do như thế phải được thể hiện qua một quá tŕnh sinh sống và làm việc trong tinh thần của nền dân chủ pháp trị. Đồng thời tự chủ, tự giác và tự động cũng không tự nhiên có được mà phải  được h́nh thành trong  sinh  hoạt  thực tiễn  mọi mặt của một xă hội cởi mở và nhân ái - một xă hội nhân trị - trong đó giáo dục, chính trị và kinh tế là ba mặt thống nhất của một nền văn hóa có nhân bản và hợp nhân tính.

Đó là phương hướng căn bản để khắc phục bốn nhược điểm của dân tộc ta, tạo được sự ḥa hợp dân tộc bền vững và chân chính làm cơ sở thực hiện cuộc tổng hợp văn hóa mới, một đồng thuận văn hóa cho toàn dân, mở đường cho dân tộc phục hưng.

Thiên niên kỷ mới đang mở ra một môi trường đầy thuận lợi cho dân tộc ta, cũng như cho mọi dân tộc khác. Những khám phá và ứng dụng tiến bộ của thế giới trong cả ba ngành khoa học tự nhiên, xă hội và nhân văn trong 50 năm qua, nhất là trong những thập niên gần đây, đă cung cấp cho mọi dân tộc các điều kiện và cơ hội ngày càng thuận lợi hơn cho việc xây dựng một xă hội tự do có tự chủ, tự giác và tự động. Những thành tựu đó cũng đang giúp tháo gỡ nốt những hệ tư tưởng và cơ chế chính trị xă hội c̣n lại, mang tính máy móc, cực quyền, mất nhân bản và phi nhân tính. Một xă hội cởi mở nhân bản toàn cầu đang ra đời. Toàn cầu hóa đang là xu thế chung, không phải chỉ trong lănh vực kinh tế mà cả trong lănh vực văn hóa và chính trị. Một thế giới nhân loại đồng nhất thể đang h́nh thành trong đó các sắc thái khác nhau về chủng tộc và văn hóa không những không bị xóa nḥa mà c̣n trở thành những chất liệu đa dạng và phong phú của nền văn hóa nhân loại toàn cầu.

Dân tộc Việt phải phục hưng và sẽ phục hưng cùng với các dân tộc khác, đặc biệt là các dân tộc anh em trong khu vực Đông Nam Á, trong khung cảnh một thế giới nhân loại nhất thể và nền văn hóa nhân bản toàn cầu. Mọi điều kiện cho thời kỳ phục hưng dân tộc đă đầy đủ. Chỉ c̣n thiếu một cơ chế văn hóa, chính trị-xă hội cởi mở và nhân đạo để tạo cơ hội b́nh đẳng cho nhân tài xuất hiện. Chúng ta hăy cùng nhau tích cực làm việc để tạo cơ hội đó, đặc biệt là cho giới trẻ, v́ nhân tài sẽ ở đó mà ra.

Với ḷng bao dung dân tộc, với ư chí và sự dũng cảm chính trị, và với niềm tin vào khả năng tự chủ và tự giác của mỗi con người, vào sức mạnh tiềm ẩn của cả dân tộc, chắc chắn chúng ta sẽ thực hiện được điều đó. Dân tộc Việt sẽ phục hưng trong một nhân loại thái ḥa.

 

Kỷ niệm một năm tự do trong lưu đầy.

Hoa Thịnh Đốn, tháng 9 năm 1999