DÂN  TỘC  VIỆT
  THỜI  ĐẠI  2000

Dân tộc ta có một lịch sử tồn tại lâu dài. Trong suốt gần 5000 năm lịch sử, dân tộc ta đă trải qua biết bao biến động, thăng trầm, vinh nhục, nhiều lúc tưởng đă bị diệt vong, nhưng tới nay vẫn đứng vững như một dân tộc đặc thù từ phong tục tập quán tới nếp sống thường ngày và ngôn ngữ. Với một vị trí địa lư chính trị là giao điểm quốc tế trong khu vực Đông Nam Á, kể từ thời kỳ Á châu và Âu châu c̣n tách biệt cho tới thời đại nhân loại toàn cầu ngày hôm nay, dân tộc ta vẫn luôn luôn phải đối phó với một vấn đề sinh tử: làm sao tiếp thu đưọc trào lưu tiến bộ của thế giới mà vẫn duy tŕ được độc lập và phát huy đưọc bản sắc dân tộc của ḿnh. Dân tộc chỉ có thể vừa tồn tại bền vững vừa không ngừng phát triển nếu giải quyết được vấn đề này.

Duy tŕ độc lập và phát huy bản sắc dân tộc là hai việc khác nhau dù tương quan mật thiết với nhau. Độc lập dân tộc muốn được toàn vẹn phải bao gồm cả hai lănh vực: lănh thổ và dân chúng không bị người nước khác chiếm đóng và cai trị, đồng thời tinh thần và tư tưởng của đa số nhân dân, đặc biệt là của tầng lớp thức giả và cầm quyền, không bị nô lệ vào tư tưởng và văn hóa ngoại lai. Lănh vực thứ nhất là độc lập về chính trị; lănh vực thứ hai là độc lập về văn hóa. Độc lập chính trị có thể tạo điều kiện thuận lợi cho việc củng cố sự độc lập văn hóa, nhưng không đương nhiên hàm chứa nội dung độc lập văn hóa. Ngược lại, mất độc lập chính trị không nhất thiết bao hàm sự triệt tiêu bản sắc đặc thù của văn hóa dân tộc. Lịch sử dân tộc ta đă để lại những bài học rơ ràng về cả hai trường hợp này. 

Sau thời kỳ Bắc thuộc dài gần 1.000 năm, dân tộc ta vẫn tồn tại như một dân tộc vừa duy tŕ được bản sắc vừa tiếp thu được những tinh hoa của hai nền văn hóa Đông phương là Ấn Độ và Trung Hoa, để cuối cùng vừa dành lại được độc lập chính trị vừa xây dựng được thời kỳ Đại Việt 1.000 hưng thịnh toàn diện từ văn hoc nghệ thuật tới kinh tế, chính trị và quân sự. Nhưng sau thời kỳ hưng thịnh Lư Trần đó đất nước ta rơi vào thời kỳ suy thoái kéo dài tới đầu thế kỷ 20. Trong thời kỳ này, ngoài một thời gian rất ngắn bị nhà Minh chiếm đóng, đất nước vẫn duy tŕ được độc lập về chính trị, nhưng về mặt văn hóa tư tưởng hầu hết giới vua quan cầm quyền và thức giả đều bị lệ thuộc vào nền học thuật độc tôn Tống Nho, mất đi tinh thần tổng hợp và sáng tạo văn hóa thời Lư Trần. Đây là một trong những nguyên nhân sâu xa làm suy yếu dân tộc để đến khi đụng độ với sự bành trướng của văn minh Tây phương dân tộc ta đă nhanh chóng bị mất cả độc lập chính trị và độc lập văn hóa. 

Độc lập chính trị không thể chân thực và bền vững nếu không được xây dựng với nội dung và trên nền tảng của độc lập văn hóa. Từ sau thời kỳ hưng thịnh Lư Trần dân tộc ta bước vào một thời kỳ tiến hóa mới vừa mang tính chất phát triển vừa mang tính chất khủng hỏang toàn diện mà khủng hỏang văn hóa là nền tảng. Một mặt, nhờ sự bành trướng đất đai về phương Nam để giải quyết t́nh trạng đất hẹp người đông của vùng đất cổ miền Bắc, dân tộc ta đă tiếp thu thêm nhiều chất liệu mới về kinh tế, văn hóa, phong tục, ngôn ngữ và cả nhân chủng. Vào cuối thế kỷ 19 dân tộc ta mới vừa hoàn tất cuộc Nam tiến, thống nhất được đất nước về mặt chính trị, nhưng chưa kết hợp được những chất liệu phát triển mới với di sản thời Lư Trần để tạo được sự tổng hợp văn hóa-chính trị mới, thoát khỏi sự độc tôn của văn hóa lỗi thời Tống Nho. Đúng vào lúc đó th́ sự bành trướng của văn minh Tây phương lại ào ạt mang đến, cùng với súng đạn và ḱm kẹp, là giáo dục, văn học nghệ thuật, những chất liệu văn hóa tư tưởng mới và những tiến bộ về khoa hoc kỹ thuật. Trước t́nh h́nh đó văn hóa Việt lại càng lâm vào t́nh trạng khủng hoảng nghiêm trọng hơn dẫn đến suy yếu toàn diện.

Từ đầu thế kỷ 20 tới nay dân tộc ta đă không ngừng chiến đấu để dành lại nền độc lập toàn diện, cả chính trị lẫn văn hóa, cuộc chiến đấu mà cụ Phan Bội Châu, lănh tụ tinh thần của dân tộc ta trong suốt thời kỳ này, đă định hướng bằng cương lĩnh Cứu Quốc Tồn Chủng. Cuộc chiến đấu ấy tới nay vẫn chưa thật sự chấm dứt. Dân tộc ta vẫn đang phải đối phó với cuộc khủng hoảng toàn diện, cả văn hóa-tư tưỏng và chính trị-xă hội. Cụ thể hơn, dân tộc ta phải đối phó với một sự tương tranh ảnh hưởng văn hóa và chính trị mà dân tộc ta chưa đạt được sự lựa lọc độc lập và sáng tạo: tương tranh giữa hệ thống văn hóa chính trị CS với hệ thống văn hóa chính trị Tư bản, giữa văn hóa-chính trị Âu-Mỹ và Việt Nam. Thực ra cả hai hệ thống CS và Tư bản đều là sản phẩm của Tây phương. Hai hệ thống này đă mâu thuẫn với nhau ngay tại Âu châu, nơi xuất phát ra chúng, và lan rộng ra toàn thế giới cùng với sự bành trướng sức mạnh khoa học kỹ thuật của Âu Mỹ. Đất nước ta đă bị lôi cuốn vào sự tranh chấp mang nặng tính chất đặc thù Âu Mỹ đó ngay trong tiến tŕnh chiến đấu để dành lại độc lập toàn diện cho dân tộc. Ngày nay thế giới lại đang chuẩn bị chuyển sang một thời đại mới trong khi đó nước ta vẫn chưa ra khỏi t́nh trạng khủng hoảng do lịch sử để lại.

Trong bối cảnh thế giới như thế, dân tộc chúng ta đă và đang tiếp tục chiến đấu không phải chỉ để dành lại độc lập thoát khỏi sự đô hộ của thực dân da trắng Tây phương nói riêng, mà thoát khỏi sự nô lệ vào ngoại bang nói chung, cả vật chất lẫn tinh thần, cả chính trị lẫn văn hóa. Dân tộc ta chỉ thật sự thoát khỏi t́nh trạng suy thoái hiện nay và mở được con đường tiến vào thời kỳ hưng thịnh nếu đạt đụơc nền độc lập thực chất và toàn diện.  Nền độc lập như thế đ̣i hỏi dân tộc ta vừa phát huy được bản sắc văn hóa vừa hội nhập được vào trào lưu tiến hóa chung của nhân loại. Có thể nói nếu không hội nhập được vào thời đại th́ không phát triển, mà không phát triển th́ không thểù bảo vệ được độc lập. Đồng thời không bảo vệ và phát huy được những nét đặc thù của dân tộc (nếp sống, văn học nghệ thuật, tư tưởng…) và của đất nước (thiên nhiên và sinh thái) th́ không thể có phát triển bền vững được. Đây là một thách đố to lớn cho tiến đồ dân tộc chúng ta, nó vượt lên trên và chi phối mọi khó khăn và tranh chấp hiện nay của đất nước. Một nền độc lập toàn diện và có thực chất như thế có thể đạt đượïc hay không, và có mâu thuẫn với xu thế phát triển chung của thế giới và nhân loại trong thời đại 2000 hay không?

Tôi cho rằng nền độc lập toàn diện và thực chất như thế không những không mâu thuẫn với xu thế phát triển của thời đại và nhân lọai mà chính xu thế này đang tạo ra môi trường và những điều kiện kinh tế, chính trị và văn hóa ngày càng thuận lợi hơn cho việc xây dựng nền độc lập chân chính và toàn diện không những của riêng dân tộc ta mà của tất cả mọi dân tộc nhỏ yếu khác. Để có thể hiểu được điều này chúng ta cần phân biệt xu thế toàn cầu hóa hiện nay với các cố gắng khuynh đảo thế giới của các trung tâm quyền lực quốc tế núp dưới chiêu bài toàn cầu hóa và quốc tế hóa.

Như chúng ta đều đang thấy, thế giới ngày nay c̣n đầy bất ổn. Một trong những nguyên nhân chính là sự phát triển không đồng đều tạo nên t́nh trạng mâu thuẫn giữa các nước giầu và các nước nghèo, các nước Âu-Mỹ và các nước Á Phi. Cho đến cuối thập niên 80, Liên Sô tập họp các nước CS trong trận tuyến Đệ Tam Quốc Tế, khai thác t́nh trạng mâu thuẫn đó, đưa ra sách lược quốc tế vô sản đánh đổ quốc tế tư bản để thực hiện một thế giới mới, thế giới đại đồng CS. Thực chất đây chỉ là sách lược bá chủ toàn cầu của Liên Sô núp dưới chiêu bài quốc tế mà thôi.  Chính sách lược này đă lôi cuốn nhiều quốc gia chậm tiến, đặc biệt là các nước chịu dưới sự đô hộ của các nước phương Tây, vào cuộc chiến thư hùng Tư bản-CS, vừa quốc tế hóa vừa làm biến chất cuộc chiến đấu trong sáng dành độc lập dân tộc tại các nước này. Vào đầu thập niên 90 Liên Sô xụp đổ, mô h́nh quốc tế giả hiệu đỏ đă tan ră. Từ đó tới nay các nước giầu mạnh, tập họp trong nhóm G7, đứng đầu là Mỹ, đang cố gắng thiết lập một trật tự thế giới mới trong đó G7, với chiêu bài ḥa b́nh ổn định và phát triển, chủ động chi phối t́nh h́nh quốc tế, cầm nắm vận mệnh thế giới nói chung và vận mệnh các dân tộc nhỏ bé nói riêng. Họ trực tiếp can thiệp vào t́nh t́nh chính trị kinh tế ở mọi nơi trên thế giới, sử dụng mọi biện pháp cần thiết, kể cả sức mạnh quân sự, để đạt mục đích. Mục đích của họ là tạo các điều kiện thuận lợi cho việc thiết lập một thế giới theo mô h́nh xă hội và thế giới của họ: chính trị dân chủ, kinh tế thị trường và văn hóa tự do tại mỗi nước và trên toàn thế giới. Trở ngại lớn nhất cho việc thực hiện mô h́nh này là Liên Sô và khối CS quốc tế th́ nay đă tan ră. Hiện nay c̣n 3 trở ngại nữa là t́nh trạng nghèo đói, lạc hậu và nội lọan ở Phi Châu; các hoạt động khủng bố quốc tế nhắm vào Tây phương, đứng đầu bởi nhóm Hồi giáo chính thống cực đoan; và một nước Trung quốc độc tài toàn trị đang ngày càng mạnh lên cả về kinh tế lẫn quân sự.

Tất nhiên trong một thế giới gần 6 tỷ người, hơn 200 quốc gia, mà đa số vẫn nghèo nàn lạc hậu và bất ổn định, th́ c̣n nhiều vấn đề khác nữa cần phải được giải quyết, nhưng nh́n chung, đó là những vấn đề lớn nhất và nổi bật nhất. Riêng vấn đề Phi Châu th́ hiện nay chưa cần giải quyết ngay vừa v́ phạm vi rộng lớn của nó, vừa v́ ít đe dọa hơn đối với ḥa b́nh ổn định của thế giới nói chung và đối với quyền lợi của các nước phương Tây nói riêng. Do đó, từ nhiều thập niên nay các nước lớn phương Tây đă cố gắng giải trừ nguy cơ Hồi giáo cực đoan, đặc biệt ở khu vực Trung Đông. Trước khi Liên Sô sụp đổ Tây phương gặp nhiều trở ngại trong cố gắng giải trừ nguy cơ này; ngày nay giải quyết t́nh h́nh ở Trung Đông nói riêng và tai hoạ khủng bố quốc tế nói chung đang là nỗ lực tập trung của các nước Tây phương, nhất là Mỹ. Sau đó, Trung Quốc sẽ trở thành vấn đề nổi bật của thế giới.

Tất nhiên nhóm G7 muốn thiết lập một trật tự thế giới theo mô h́nh của họ, mà ta tạm gọi là mô h́nh G7. Trong mô h́nh này G7, đại diện cho quyền lợi và sức mạnh của các nuớc giầu (mà có thể mở rộng thành G8, G10…), là nhóm quyết định cho trật tự thế giới. Trong một thế giới c̣n đầy bất trắc và kém phát triển th́ vẫn luôn luôn cần một lực lượng ǵn gĩữ ḥa b́nh có khả năng can thiệp nhanh chóng vào mọi nơi trên thế giới. Đây là một thực tế cần thiết, và hiện nay Mỹ đang đóng vai tṛ này. Tuy nhiên thế giới và nhân lọai đă và đang tiến theo chiều hướng xây dựng môt thế giới vừa phát triển nhanh hơn, ổn định bền vững hơn lại vừa nhân bản hơn, mang tính toàn nhân loại hơn. Xu thế toàn cầu hóa hiện nay, từ lănh vực kinh tế tài chánh mở rộng sang các lănh vực chính trị và văn hóa, đang phát triển theo chiều hướng gắn liền với xu thế nhân loại hóa và nhân bản hóa. Xu thế này đang thúc đẩy sự ra đời các sinh hoạt tinh thần, văn học nghệ thuật toàn cầu đa dân tộc, đa văn hóa. Cuộc cách mạng thông tin điện tử, mà triển vọng phát triển không-thời gian c̣n vô cùng rộng mở, là yếu tố tác động mạnh nhất giúp cho việc h́nh thành và phát triển một thế giới nhân loại toàn cầu đích thực, không bị chi phối bởi các giới hạn và ngăn trở không-thời gian. Một thế giới như thế tất nhiên đ̣i hỏi một mô h́nh chính trị quốc tế mới phù hợp với sức phát triển mới đó. Nó đ̣i hỏi sự ra đời một trật tự thế giới mới của các dân tộc và do các dân tộc, một trật tự đạt được từ sự đồng thuận nhân loại, vượt qua mọi thứ trật tự thế giới áp đặt nhân danh bất cứ ǵ, và do bất cứ siêu cường quốc nào.

Giống như toàn bộ tiến tŕnh phát triển của loài ngườ́, tiến tŕnh h́nh thành thế giới mới đó cũng phải trải qua nhiều giai đọan, từ sơ khởi, quá độ đến thành lập. Khoảng 200 năm qua nhân loại đă tiến từ một thế giới biệt lập sang mâu thuẫn tranh chấp, và đang bước vào quá tŕnh ḥa hợp, đặïc biệt là hoà hợp Đông phương và Tây phương. Quan hệ quốc tế đang chuyển dần từ quan hệ thống trị-bị trị, bóc lột-bị bóc lột, sang quan hệ hợp tác lưỡng lợi và hỗ trợ cùng phát triển. Qui luật sinh tồn của tự nhiên là “mạnh được yếu thua” đang được điều chỉnh thành qui luật của loài người là “cùng sống giúp tiến”. Chính nhu cầu sống c̣n và tiến hóa của loài người đ̣i hỏi sự điều chỉnh đó, nếu không toàn bộ thành quả của hàng mấy thế kỷ phát triển vừa qua sẽ bị xóa bỏ, và cuộc sống của nhân loại sẽ bị hủy diệt. Đó chính là động lực tiến hóa thực sự thúc đẩy mọi diễn biến thế giới hiện nay và tương lai, “sợi chỉ đỏ” của lịch sử nhân loại cận đại. Nó đă và đang giúp phá vỡ mọi ngăn cản, vô hiệu hóa mọi ư đồ, điều chỉnh mọi kế hoạch và thúc đẩy mọi cố gắng của mỗi quốc gia và khu vực, để cho nhân loại có được cuộc sống ngày càng phát triển hơn, ổn định hơn và nhân bản hơn.

Nhân loại đang chuẩn bị bước vào thiên niên kỷ thứ ba với cả thách thức và triển vọng như thế. Những thách thức và triển vọng đó đang dần qui tụ lại ngay trong vùng Châu Á-Thái B́nh Dương, một vùng đang có tiềm năng phát triển mạnh mẽ nhất sau Âu châu và Bắc Mỹ. Do đó cả thách thức lẫn triển vọng của thời đại cũng đồng thời là thách thức và triển vọng của dân tộc ta, một dân tộc non trẻ nhất, chậm phát triển nhất trong khu vực Đông Nam Á và Thái B́nh Dương, và v́ chậm và non trẻ nên tương lai c̣n mở rộng.

Trước hết nói về thách thức th́ Trung quốc vẫn luôn là vấn đề lớn của dân tộc ta, vẫn luôn đe dọa nền độc lập của nước ta cả về văn hóa lẫn chính trị. Do đó nếu thế giới giải quyết được vấn đề Trung quốc th́ đồng thời cũng giúp giải quyết được hộ dân tộc ta một vấn đề lịch sử, mà một ḿnh dân tộc ta không thể giải quyết triệt để được. Dân tộc ta mong muốn được sống trong ḥa b́nh hợp tác để phát triển với các nước trong khu vực cũng như toàn thế giới, đặc biệt là với Trung quốc, nước láng giềng to lớn nhất. Hiện nay nước ta đă là thành viên của khối Đông Nam Á (ASEAN), một khối đang phát triển năng động nhất trên thế giới. Tuy nhiên ḥa b́nh và phát triển bền vững của Đông Nam Á đang c̣n gặp một trở ngại lớn, cũng là trở ngại cho dân tộc ta: Đó là một nước Trung Quốc đang cố gắng vừa phục hồi thế lực bá quyền Châu Á vừa củng cố chế độ độc tài đảng trị hiện nay. Hai ư đồ này đang ở trong thế câu kết biện chứng, vừa đối kháng vừa hợp tác, tạo nên t́nh trạng bế tắc hiện nay cho đất nước ta và cho cả khu vực. Đối kháng v́ chế độ độc tài đảng trị sẽ không giúp nhân dân Trung quốc, cũng như bất cứ quốc gia nào, phát huy được sức mạnh của họ một cách toàn diện và bền vững.

Trước t́nh h́nh thế giới và khu vực như thếù, và để có thể phá vỡ được t́nh trạng bế tắc hiện nay mở đường tiến hóa cho dân tộc, chúng tôi cho rằng có hai định hướng chiến lược quan trọng: (1) giải pháp cho dân tộc chúng ta không thể tách rời khỏi môi trường, điều kiện và triển vọng phát triển của toàn vùng Đông Nam Á và Châu Á-Thái B́nh Dương; và (2) xu thế nhân bản toàn cầu đang mở ra cho dân tộc chúng ta con đường phục hưng hết sức rộng lớn.

Dân tộc chúng ta sắp bước vào thời kỳ mà cách đây một ngh́n năm Tổ Tiên chúng ta đă bước vào: đó là thời kỳ tổng hợp và hưng thịnh 2.000, tất nhiên với qui mô và triển vọng rộng lớn hơn thời kỳ 1.000 rất nhiều. Giờ đây, không phải chỉ có Á Đông, với đạo học Ấn Độ và Trung Hoa, mà là toàn thế giới; không phải chỉ có dân tộc Âu Lạc với đạo học Đông phương mà là dân tộc Việt đă trưởng thành trong Đông Nam Á và toàn thế giới, với đạo học Đông phương đang được tu chỉnh để hoà quyện cùng với khoa học Tây phương đang được nhân bản hóa, trong bối cảnh một nền văn hóa và một cộng đồng toàn nhân loại đang ra đời. Một cuộc tổng hợp văn hóa mới phải h́nh thành --tổng hợp giữa tinh hoa văn hoá Việt kết đọng lại qua gần 5000 năm tồn tại và tiến hóa, với tinh hoa văn hóa toàn nhân loại đông-tây, trong đó khoa học kỹ thuật là nhân tố phát triển tích cực.

Trong thực tế, cuộc tổng hợp đó đang h́nh thành qua chính cuộc sống thực tiễn hàng ngày đầy tính sáng tạo và thử nghiệm của quốc dân Việt để tự t́m lấy sinh lộ cho ḿnh, cả ở hải ngoại lẫn trong nước, trong bối cảnh đất nước chưa ra khỏi cơn khủng hoảng toàn diện. Nó đang h́nh thành một cách bất thành văn ngay trong thái độ chối bỏ, một cách thầm lặng ở trong nước và sôi động ở hải ngoại -- chối bỏ những h́nh thái quản lư đất nước và xă hội không đáp ứng được khát vọng tiến bộ toàn diện của toàn dân, được nhu cầu độc lập và phục hưng toàn diện của dân tộc, cả kinh tế, văn hoá, và chính trị. Đặc biệt là chối bỏ con đường mà nhà cầm quyền cộng sản độc tài, bất hợp pháp ở trong nước hiện nay đang áp đặt lên đời sống quốc dân. Một nước Việt mới phải ra đời, và đang ra đời trong đời sống thực tiễn của người dân –ra đời ngay trong ḷng chế độ cộng sản ở trong nước, ngay trong ḷng cộng đồng người Việt hải ngoại, và ngay trong chính mạch của cộng đồng nhân loại, của thế giới và thời đại.

              

Mùa Thu, 2003