TRẬN TUYẾN DÂN TỘC,
DÂN CHỦ VÀ TIẾN BỘ

Trước t́nh h́nh thế giới hoàn toàn thay đổi vào đầu thập niên 1990, trước nguy cơ tan ră của chế độ, đảng cộng sản Việt Nam đă phải chấp nhận từ bỏ nền kinh tế chỉ huy. Đồng thời họ cũng nhận ra rằng nền kinh tế thị trường tất yếu sẽ dẫn đến sự sụp đổ của chế độ chuyên chính cộng sản. Do đó họ chỉ đổi mới nửa vời về kinh tế, mà không chấp nhận thay đổi trong chính trị, vẫn đặt sự tồn tại của đảng cộng sản lên trên hạnh phúc và tự do của người dân, lên trên quyền lợi của dân tộc. Hậu quả là đời sống người dân chỉ được cải thiện tạm thời trên bề mặt c̣n đất nước vẫn chưa có được cơ hội và triển vọng phát triển bền vững và ổn định, tương xứng với tiềm năng của toàn dân.

Trong khi đó th́ nhân loại đang chuyển ḿnh vào thiên niên kỷ thứ ba, thiên niên kỷ của những bước tiến nhẩy vọt mang tính toàn cầu về trí tuệ và tri thức. Thế kỷ XXI đang mở ra cũng sẽ là thế kỷ của Á Châu-Thái B́nh Dương. Các vấn đề kinh tế, chính trị và an ninh của khu vực Đông Bắc Á và Đông Nam Á sẽ trở thành vấn đề quốc tế hàng đầu trong những thập niên sắp tới. Toàn dân Việt, cả trong nước lẫn hải ngoại, lại đang có một cơ hội mới tháo gỡ cơ chế chính trị độc đoán, lạc hậu và bế tắc hiện nay để xây dựng chế độ dân chủ toàn diện và chân chính, khơi dậy được sức sống tiềm ẩn của toàn dân, đưa đất nước hội nhập vào trào lưu tiến bộ chung của nhân loại, mở đường cho dân tộc phục hưng.

Từ tháng 1 năm 1989, khi c̣n ở trong nước, tôi và những bạn đồng chí hướng đă bí mật ấn hành tờ Diễn Đàn Tự Do để khởi đầu giai đoạn đấu tranh chính trị đ̣i lại tự do dân chủ cho toàn dân. Lúc đó chúng tôi đă khẳng định rằng một trận chiến mới đă bắt đầu. Đó là trận chiến chống độc tài, nghèo đói và lạc hậu, đ̣i dân chủ, phú cường và tiến bộ. Trong trận chiến mới này có hai chiến tuyến: một bên là thiểu số độc tài thống trị, một bên là toàn dân bị thống trị. Trong trận chiến này cuối cùng chỉ có một bên thắng là toàn dân Việt Nam, là sự thực và công lư; một bên bại là giáo điều, độc đoán, bất công và lạc hậu.

Từ đó đến nay trận tuyến tự do, dân chủ và nhân quyền ngày càng được mở rộng. Ban lănh đạo đảng cộng sản Việt Nam ngày càng bị đẩy vào thế bị động. Xu thế toàn cầu hóa được mở rộng từ kinh tế thương mại sang văn hóa chính trị đang làm xụp đổ các thể chế chính trị văn hóa độc đoán, cô lập và đóng cơi trên khắp thế giới. Hơn 60% các quốc gia trên thế giới đă trở thành những nước dân chủ. Cuộc đấu tranh cho một nước Việt Nam tự do dân chủ và phồn vinh đă bước vào một giai đoạn mới: giai đoạn công khai, thách thức trực diện với ban lănh đạo đảng cộng sản. Trong giai đoạn này mặt trận dân chủ toàn dân và toàn diện đang h́nh thành. Chúng ta cần sử dụng các phương thức đấu tranh hợp xu thế nhân bản toàn cầu, hữu hiệu và khả thi để kết hợp sức mạnh toàn dân trong nước với người Việt hải ngoại, sức mạnh dân tộc với yểm trợ quốc tế, sức mạnh kinh tế thị trường với văn hóa nhân bản tự do và chính trị dân chủ. Mặt trận mới này sẽ đẩy ban lănh đạo đảng cộng sản vào chọn lựa cuối cùng: hoặc thực thi dân chủ, trả lại cho toàn dân quyền quyết định vận mệnh đất nước, hoặc mất quyền và tan ră trong bạo loạn.

Trong trận chiến mới này hải ngoại có nhiều thuận lợi. Trong khi ở trong nước, dưới chế độ cộng sản, nhà nước chi phối mọi h́nh thức tổ chức và sinh hoạt của dân chúng th́ tại hải ngoại, người Việt tự do đă tự động lập ra hàng trăm tổ chức và hội đoàn khác nhau để đáp ứng sở thích và nhu cầu sinh hoạt của ḿnh. Từ các hội ái hữu cựu học sinh sinh viên các trường học văn hóa và quân sự (cựu quân nhân), tới các hội đoàn cứu tế xă hội, các tổ chức văn hóa, tôn giáo. Đặc biệt là các tổ chức ngành nghề chuyên môn cao cấp như các hội bác sĩ, kỹ sư, luật sư, và các hội chuyên gia. Ngoài ra, c̣n có các tổ chức cộng đồng phản ảnh thực tế của gần ba triệu người Việt tị nạn cộng sản sống lưu vong ở 70 quốc gia trên thế giới. Không ai bảo ai mà khối người Việt hải ngoại tự nhiên sinh hoạt gần giống nhau ở khắp nơi trên thế giới. Dường như có một nước Việt lưu vong, một nước Việt không có biên giới quốc gia nhưng vẫn thống nhất, với ngôn ngữ chung, với các sinh hoạt và tổ chức xă hội dân sự không chính phủ giống nhau. Các truyền thống văn hóa và xă hội Việt vẫn được duy tŕ ở bên ngoài đất nước, nhất là truyền thống xă hội dân sự. Trong khi ở trong nước mọi hoạt động của người dân đều bị nhà cầm quyền kiểm soát và chi phối th́ người Việt hải ngoại hoàn toàn tự do tổ chức mọi sinh hoạt của ḿnh theo sở thích và sở trường.

Hiện nay, trước sức ép của xu thế toàn cầu hóa và của những khó khăn kinh tế xă hội ở trong nước, đảng cộng sản phải mở cửa hơn nữa với thế giới. Cộng đồng người Việt hải ngoại đang có cơ hội tác động trực tiếp vào trong nước, thông qua các hoạt động và tổ chức tự nguyện của ḿnh. Việc giao lưu trực tiếp giữa người dân trong nước với người Việt hải ngoại, không cần và không qua giới cầm quyền, đang tạo ra những cơ hội thuận lợi không những cho việc xây dựng xă hội dân sự ở trong nước, cơ sở nền tảng của dân chủ và phát triển, mà c̣n cho việc làm suy yếu, cô lập và tách biệt giới cầm quyền cộng sản ra khỏi đại đa số quần chúng. Cuộc đấu tranh đ̣i tự do dân chủ và tôn trọng nhân quyền của người Việt hải ngoại sẽ có kết quả nhanh chóng hơn nếu người Việt hải ngoại vận dụng được thế mạnh dân sự, phi chính phủ của các h́nh thái tổ chức và sinh hoạt phong phú đa dạng ở hải ngoại, từ kinh tế thương mại tới văn hóa văn học nghệ thuật, truyền thông, giáo dục, cứu trợ xă hội, và cả chính trị, để tác động vào trong nước. Các h́nh thức hoạt động trực tiếp giữa người dân trong và ngoài nước không qua và không cần tới giới cầm quyền, trong cả ba lănh vực,kinh tế, văn hóa và chính trị, sẽ giúp người dân trong nước mạnh lên, dần dần dành lại quyền chủ động trước hết trong kinh tế thương mại, tiến đến các quyền văn hóa giáo dục, thông tin, và cuối cùng khi thời cơ đến, sẽ dành lại nốt quyền lực chính trị. Công đồng người Việt hải ngoại, đặc biệt là các bạn trẻ (v́ Việt Nam hiện nay là một nước rất trẻ), hăy vận dụng tinh thần dân bản và nhân bản trong truyền thống đạo lư dân tộc, cùng với tiềm năng của các tổ chức và sinh hoạt xă hội dân sự đang có ở hải ngoại, kết hợp với người dân trong nước, không qua và không cần tới giới cầm quyền cộng sản, để dần dần h́nh thành một xă hội Việt mới, một Đáy Tầng Việt, tách biệt và tiến tới đối kháng với Mặt Tầng Cộng sản. Kết hợp với vận động quốc tế để dành lại thế chính nghĩabác bỏ tính hợp pháp của chế độ cộng sản hiện nay, việc xây dựng đáy tầng Việt không biên giới, thông lưu trong ngoài nước sẽ tạo được thế mạnh thời đại, vừa dân tộc vừa nhân loại, vận dụng ḍng tiến hóa toàn cầu, toàn nhân loại (thông qua khối người Việt hải ngoại) để khơi dậy và tăng cường tiềm năng toàn dân ở trong nước. Làm được như thế chúng ta không những tạo được sức mạnh chủ động, đủ để gạt bỏ chế độ cộng sản hiện nay, mà c̣n khơi mở ḍng tiến hóa của dân tộc cho ḥa quyện vào ḍng tiến hóa chung của toàn nhân loại và thế giới.  

Nhưng những người dân chủ hải ngoại sẽ chỉ khai dụng được những thuận lợi này và hỗ trợ hữu hiệu được cuộc chiến mới ở trong nước nếu điều chỉnh được tầm nh́n và sách lược đấu tranh cho phù hợp t́nh h́nh mới của thế giới và trong nước. Chúng ta tiến hành cuộc vận động chính trị hiện nay v́ tin rằng vận mệnh dân tộc phải nằm trong tay toàn dân. Quyền lực chính trị phải được trả về cho toàn dân. Tương lai đất nước tùy thuộc vào sự tham gia tích cực và chủ động của mọi tầng lớp nhân dân, đặc biệt là giới trẻ. Một nước Việt Nam mới phải được xây dựng bằng sự tự chủ, tự giác và tự động của mỗi người dân, của mỗi thanh niên Việt, cả trong nước lẫn hải ngoại. Trong cuộc đấu tranh hiện nay của toàn dân để giành lại quyền quyết định vận mệnh đất nước, người Việt trong ngoài nước, thuộc mọi thành phần dân tộc, dù trước đây đă đứng trong trận tuyến nào, đều cần cùng nhau bước vào con đường trước mặt với một thái độ bao dung, tin tưởng và dũng cảm. Bao dung với mọi khác biệt chính trị và tư tưởng; tin tưởng vào sức mạnh tiềm tàng của dân tộc và xu thế nhân bản của thời đại; và dũng cảm đương đầu với mọi trở lực đi ngược lại quyền lợi tối thượng của dân tộc và những quyền căn bản của con nguời. Chúng ta phải tin tưởng vững chắc rằng, bằng tấm ḷng bao dung dân tộc, nhăn quan nhân bản thời đại, ư chí chính trị dũng cảm và hành động đấu tranh quyết liệt, một thời đại mới sẽ mở ra và dân tộc Việt sẽ phục hưng.

Về bối cảnh quốc tế của cuộc vận động chính trị hiện nay, trước 1975 cũng như hiện nay và trong tương lai, t́nh h́nh nước ta luôn chịu ảnh hưởng của t́nh h́nh thế giới. Vị trí địa lư chính trị của nước ta đặt nước ta vào một hoàn cảnh như thế. Tuy nhiên, hiện nay thế giới, cụ thể hơn là các cường quốc, tạo ảnh hưởng vào nước ta bằng những phương thức khác trước đây rất nhiều. Họ vẫn cạnh tranh nhau để ảnh hưởng đến vân mệnh nước ta, nhưng nếu trước đây họ cạnh tranh bằng chiến tranh, bằng bom đạn và máu lửa, th́ giờ đây họ đang cạnh tranh trong ḥa b́nh. Trước đây cuộc cạnh tranh bằng bạo lực đă gây ra chết chóc cho hàng chục triệu con người, và tàn phá tài nguyên thiên nhiên của nước ta ở cả hai miền Nam Bắc. Ngày nay sự cạnh tranh ḥa b́nh được tiến hành bằng “những viên đạn bọc đường”, bằng hàng hóa, bằng tài chánh, thương mại, bằng kiến thức, khoa học kỹ thuật, bằng văn hóa, văn học nghệ thuật. Thay cho bom đạn là những sản phẩm cả vật chất lẫn tinh thần. Người dân Việt, ngay khi vẫn c̣n chế độ độc tài về mặt chính trị, đă bắt đầu được hưởng quyền tự do lựa chọn sản phẩm tiêu dùng, trước hết là lựa chọn các sản phẩm vật chất mà họ đă có quyền được hưởng từ 10 năm nay ở Việt Nam cũng như hơn 20 năm nay ở Trung Hoa. Cùng với những sản phẩm vật chất là những sản phẩm tinh thần như âm nhạc, kịch nghệ, phim ảnh, sách báo, kiến thức. Dù sự lựa chọn tinh thần chưa xẩy ra thường xuyên và vẫn do nhà cầm quyền chủ động sắp đặt, nhưng những vị ngọt tự do tinh thần đầu tiên chắc chắn sẽ có ảnh hưởng không nhỏ tới tâm tư và suy nghĩ của người dân, nhất là giới trẻ có học. Họ đang so sánh và sẽ tiếp tục so sánh. Họ đang hiểu biết hơn về thế giới bên ngoài, và họ sẽ tiếp tục hiểu biết hơn. Từ hiểu biết đến hưởng thụ, từ hưởng thụ các hàng hóa vật chất đến các món ăn tinh thần. Hưởng thụ cộng với hiểu biết đang giúp họ có thêm sức mạnh cả vật thể lẫn tinh thần để thoát dần ra khỏi nỗi sợ hăi –nỗi sợ hăi đă được chế độ nuôi dưỡng suốt nửa thế kỷ qua trong chính sách bần cùng hóa nhân dân cả vật thể lẫn tinh thần để củng cố sức mạnh cho chế độ. Nhờ bắt đầu thoát ra khỏi nỗi sợ hăi đó nên nhiều năm nay họ đă và đang phản kháng. 

Sự phản kháng tại Việt Nam và Trung Hoa ngày càng lan rộng. Năm mười năm trước đây, mới chỉ là những phản kháng của giới văn nghệ sĩ, trí thức vốn luôn mong muốn được tự do, tự do tư tưởng và tự do sáng tác, thứ tự do tinh thần đối với họ quí giá hơn tự do vật thể. Ngày nay đến lượt những nông dân, những công nhân, thành phần nồng cốt của đảng và của chế độ. Và phần lớn những người phản kháng đều thuộc những gia đ́nh “cách mạng” hay “có công với cách mạng”, thuộc mọi thành phần xă hội, từ nông dân, công nhân, tới giới trí thức và ngay cả cán bộ đảng viên “lăo thành cách mạng”. Giờ đây họ đều công khai công kích nhà cầm quyền và ban lănh đạo đảng cộng sản. Họ cũng không chừa một mảnh đất “cấm kỵ” nào, từ chủ nghĩa Mác, tới các nghị quyết của đảng và cả bản Hiến Pháp của chế độ. Đặc biệt họ cũng không sợ hăi mà trái lại sẵn sàng đ̣i “được truy tố” ra ṭa, sẵn sàng “vào tù”. 

Đây là một vũ khí đấu tranh mới trong cuộc chiến mới hiện nay, cuộc chiến đang đặt nhà cầm quyền cộng sản vào một t́nh thế khó xử. Dùng bạo lực để đàn áp những cuộc phản kháng như thế không những sẽ gây khó khăn cho việc hội nhập thế giới mà cũng không c̣n là một biện pháp hữu hiệu nữa. Nhưng không đàn áp thẳng tay th́ làm sao ngăn chặn được phong trào chống đối. Hơn nữa chính sách “mở cửa”, một cửa “sinh” gần như duy nhất hiện nay cho chế độ, lại càng làm cho việc ngăn chặn và dập tắt các cuộc chống đối này khó thể thực hiện được. Trong cuộc chiến đấu hoà b́nh v́ tự do dân chủ hiện nay ở Việt Nam, Trung Hoa (và cả Cuba), ban lănh đạo cộng sản dù bản chất tàn bạo và gian hiểm như thế nào, cũng đang phải sử dụng, và chỉ sử dụng được những biện pháp “đàn áp ḥa b́nh”. Họ đang phải chấp nhận “một cuộc chơi mới” với những trận địa mới và những qui luật mới, nó hoàn toàn khác lạ với những ǵ họ đă “quen chơi” và rất “thuộc bài”. Trước đây ban lănh đạo cộng sản Việt Nam, với cả một siêu cường quốc Liên Xô và khối cộng sản đệ tam quốc tế sau lưng, đă có thể dùng “bạo lực cách mạng” bắt cán bộ đảng viên của họ và toàn thể nhân dân chấp nhận “tṛ chơi, sân chơi, luật chơi” của họ. Nào kinh tế chỉ huy, văn hóa mác-xít, xă hội xă hội chủ nghĩa, “con người xă hội chủ nghĩa”, nền chính trị “chuyên chính vô sản” vân vân. Họ mặc t́nh thao túng trong một sân chơi và một tṛ chơi mà họ rất thông thạo, và rất tự tin (“tư bản đang dẫy chết, xă hội chủ nghĩa là xu thế tất yếu của nhân loại”). Ngày nay, họ đang phải cố gắng làm mọi cách cần thiết để có thể thu hút được đầu tư của các nhà đại tư bản, đại tài phiệt quốc tế, gia nhập được vào WTO, hội nhập được vào thế giới, một thế giới hoàn toàn không c̣n quốc tế cộng sản, không có Mác, cả trong lư luận lẫn trong thực tế, và cũng không c̣n cuộc đấu tranh “một mất một c̣n” giữa tư bản và cộng sản.  Ngày nay họ đang phải từ bỏ sân chơi và tṛ chơi của họ, và chấp nhận sân chơi tṛ chơi mới. 

Và họ đă nhanh chóng tự điều chỉnh đường lối và chính sách của họ cho phù hợp với t́nh h́nh mới. Họ điều chỉnh cả trong quan hệ với quốc tế, lẫn trong cách đối phó với những hậu quả của việc thay đổi đường lối của họ ở trong nước. Nhờ những điều chỉnh đó họ vẫn c̣n tồn tại. Họ cũng tồn tại được nhờ nhu cầu chiến lược khu vực của Mỹ và của thế giới đối với Trung quốc cũng như với cả vùng Á Châu-Thái B́nh Dương. Họ tồn tại cũng c̣n v́ phía dân chủ Việt Nam chưa tạo được sức mạnh có tính quyết định làm lệch cán cân lực lượng về phía ḿnh. Quần chúng hải ngoại dù dứt khoát chống cộng hiện đang ch́m lắng xuống sau những phong trào sôi nổi trước đây. C̣n quần chúng trong nước, lực lượng chủ yếu cho một phong trào chính trị không cộng sản, vừa c̣n đang bận “tiêu hóa” những món ăn mới tiếp nhận, vừa chưa nh́n thấy và chưa tin tưởng vào một giải pháp nào tốt hơn thay thế hiện trạng.

Rơ ràng là nếu đối phương cộng sản đă thay đổi đường lối và sách lược th́ những người dân chủ cũng phải nhanh chóng điều chỉnh đường lối và sách lược của ḿnh. Việc điều chỉnh sách lược này không những là cần thiết mà c̣n thuận lợi cho phía dân chủ.  Thế giới đổi khác đă và đang đặt đuờng lối và phương thức cộng sản trước một thách thức sinh tử, sinh tử hơn cả những ǵ ban lănh đạo cộng sản nghĩ. Họ đang phải trực diện, ngoài dự kiến và ư muốn của họ, với một thực trạng mang tính toàn cầu hoàn toàn khác lạ, nếu không muốn nói là đi ngược lại với con đường họ đă lựa chọn. Vấn đề cốt lơi hiện nay đối với chế độ và đảng cộng sản không đơn giản chỉ là “đổi mới hay là chết” mà trong thực chất chính là “đổi mới để rồi chết”, biết rằng chết nhưng vẫn phải đổi mới v́ không c̣n lựa chọn nào khác. Nhưng chết ở đây không phải là chết những con người, như trong cuộc cạnh tranh bạo lực bằng chiến tranh vừa qua. Chết ở đây là chết cái chế độ cộng sản, là chết cái đảng cộng sản truyền thống kiểu Mácxít-Lêninít-Maoít, dù vẫn có thể tồn tại một đảng cộng sản kiểu mới trong một chế độ dân chủ như ở Mỹ hay ở nước Nga dân chủ ngày nay. Nhưng ngay cả vấn đề một đảng cộng sản kiểu mới đó có tồn tại được hay không trong một chế độ dân chủ ở Việt Nam trong tương lai cũng tùy thuộc rất nhiều vào thái độ và “động cơ” đổi mới hiện nay của ban lănh đạo cộng sản. Quả banh dân chủ đang ở bên sân của những người cộng sản. Họ có đủ điều kiện cũng như cơ hội để bảo vệ chính sự tồn tại của đảng cộng sản trong một chế độ dân chủ bắt buộc phải tới trong một tương lai không c̣n xa lắm nữa. Nếu Đặng Tiểu B́nh trước đây hơn 20 năm đă dự kiến rằng bầu cử tự do sẽ phải đến trên toàn Trung quốc, th́ những ǵ Giang Trạch Dân và thế hệ lănh đạo thứ ba của Trung quốc đang phải làm để cải tổ ngay chính đảng cộng sản, chuẩn bị “sân chơi mới” cho Hồ Cẩm Đào và thế hệ lănh đạo thứ tư, không phải chỉ là điều bắt buộc phải xẩy ra, mà có thể là điều xẩy ra không c̣n nhanh kịp nữa so với tốc độ phát triển của kinh tế xă hội ở Trung quốc.

Thực tế nói trên cho thấy t́nh thế rất thuận lợi cho con đường dân chủ. Nhưng chúng ta không thể thụ động và yên tâm trông đợi vào sự “đổi mới” của những người cộng sản, dù chúng ta tin tưởng rằng trước sau ǵ chế độ cộng sản cũng sụp đổ. Nếu chúng ta không tác động được vào t́nh h́nh trong nước một cách nhanh chóng và có hiệu quả th́ con đường tiến đến dân chủ sẽ lâu dài và trải qua nhiều trở ngại và bất trắc. Nhưng để tác động có hiệu quả chúng ta cần có sức mạnh, có thực lực. Và chúng ta sẽ không thể tạo được thực lực nếu chúng ta không nhanh chóng điều chỉnh tầm nh́n và sách lược để tận dụng được những yếu tố mới hết sức thuận lợi hiện nay cả ở trong nước, hải ngoại lẫn trên thế giới.

Trong t́nh h́nh mới của thế giới và trong nước hiện nay, một cuộc chiến mới đă bắt đầu, với một trận tuyến mới đă h́nh thành. Đó là trận tuyến dân tộc, dân chủ và tiến bộ. Trận tuyến mới này đă phân chia lằn ranh mới. Một bên là những người Việt yêu nước, yêu tự do dân chủ, chống độc tài, nghèo đói lạc hầu, đ̣i hội nhập thế giới tiến bộ. Một bên là tập đoàn thiểu số lănh đạo độc tài, lạc hậu, đặt quyền lợi riêng tư bè nhóm lên trên quyền lợi của người dân và của dân tộc. Trong cuộc chiến mới và trận tuyến mới này ngoài những người quốc gia thuộc miền Nam trước đây đă có thêm nhiều thành phần mới. Ở trong nước là những cán bộ và đảng viên cộng sản chống đối, những nông dân và công nhân bị bóc lột áp bức, những trí thức và văn nghệ sĩ phản kháng, và khối tín đồ đông đảo của các tôn giáo. Ở hải ngoại là những người Việt tị nạn từ miền Bắc, những người Việt tị nạn hoặc đang sống tạm bợ ở Liên Xô và Đông Âu, và một số du học sinh. Đấy là chưa kể một thành phần khá đông đảo chiếm khoảng một nửa tổng số dân Việt hiện nay trong-ngoài nước: đó là những người trẻ trên dưới 30, sinh ra và lớn lên sau 1975.

Rơ ràng là thực tế đó đang đặt ra cho những người dân chủ hải ngoại, đặc biệt là những người quốc gia, một thách thức hết sức to lớn. Liệu chúng ta có tầm nh́n đủ rộng lớn, bản lănh đủ vững vàng và sinh động để tập hợp được những thành phần đa dạng nhưng rất đông đảo này không? Tất cả những thành phần khác nhau này đều chia sẻ một khát vọng: tự do và tiến bộ. Họ đang cùng đứng chung một trận tuyến với một khát vọng chung đó. Những người nào, đoàn thể nào làm cho họ tin tưởng rằng có thể đáp ứng được khát vọng đó của họ sẽ tập hợp được họ, ngược lại họ sẽ coi như ở bên kia giới tuyến với họ, bất kể cá nhân đó, đoàn thể đó trước đây và hiện nay như thế nào. Rơ ràng là để tập hợp được những thành phần dân tộc khác nhau, nhưng lại chia sẻ một khát vọng lớn lao chung như thế, chúng ta cần mở rộng tầm nh́n và sách lược, hội nhập thành phần riêng của chúng ta vào trong trận tuyến chung của cả dân tộc. Con đường tiến đến dân chủ phải bắt đầu bằng việc điều chỉnh tầm nh́n và sách lược này. Mở rộng tầm nh́n và sách lược là việc phải làm đầu tiên để giúp chúng ta vận dụng được những yếu tố thuận lợi hiện nay ở cả trong nước lẫn hải ngoại và thế giới trong cuộc đấu tranh hiện nay cho dân chủ ở Việt Nam.

Kiểm điểm các tiến tŕnh dân chủ đă xẩy ra ở nhiều nước trên thế giới trong những thập niên qua  Việt Nam có triển vọng tiến đến dân chủ theo lộ tŕnh nào? Điều mà mọi người quan tâm mong mỏi là Việt Nam sẽ thay đổi theo lộ tŕnh của Nam Hàn hay Đài Loan. Nhưng t́nh h́nh thế giới và khu vực hiện nay không giống như khi c̣n chiến tranh lạnh. Riêng tại Việt Nam cũng như Trung Quốc t́nh h́nh phức tạp hơn tại Nam Hàn và Đài Loan trước đây. Bên trong Trung quốc và Việt Nam có nhiều yếu tố mới trong bối cảnh toàn cầu hóa. Những áp lực nội tại và ngoại tại ngày càng gia tăng, tác động trực tiếp và mạnh mẽ vào chính sách đối nội cũng như đối ngoại của ban lănh đạo cộng sản, dễ gây lúng túng và khủng hoảng lănh đạo. Tiến tŕnh dân chủ bị cḥng chành giữa ḥa b́nh ổn định và bạo loạn xă hội.

V́ t́nh h́nh Việt Nam bị tác động bởi nhiều yếu tố phức tạp nên tiến tŕnh dân chủ hóa tại Việt Nam có thể là một kịch bản tổng hợp giữa hai kịch bản Đài Loan và Nam Hàn. Trước hết, những người dân chủ và tiến bộ không thể thụ động v́ họ biết rằng ban lănh đạo đảng CS sẽ chỉ thay đổi dưới áp lực. Không có áp lực mạnh mẽ, ban lănh đạo cộng sản vẫn chỉ muốn “đổi mới” để duy tŕ độc quyền chính trị. Về phía Hoa Kỳ, giai đoạn đặt chân trở lại Việt Nam đă chấm dứt bằng Thương Ước Mỹ-Việt và chuyến viếng thăm của ông Clinton. Giờ đây đă bắt đầu giai đoạn mới, giai đoạn Mỹ vận dụng chỗ đứng có được ngay bên trong Việt Nam để thúc đầy tiến tŕnh thay đổi chính trị. Tuy nhiên mức độ và tốc độ chuyển hóa VN của họ tùy thuộc nhiều vào quyền lợi và chiến lược toàn cầu và khu vực của họ. Hơn nữa, phe dân chủ Việt Nam có điều kiện thuận lợi hơn v́ có thể tác động trực tiếp vào xă hội và đời sống của người dân hơn là người ngoại quốc. Do đó, phe dân chủ Việt Nam phải chủ động tạo các điều kiện cần thiết nhanh chóng đẩy t́nh h́nh tới chỗ đ̣i hỏi phải có một giải pháp dân chủ cho VN. Phe dân chủ Việt Nam trong ngoài nước phải có lộ tŕnh dân chủ hóa Việt Nam của ḿnh, không thể thụ động trông đợi lộ tŕnh của quốc tế hay của cộng sản Việt Nam.

Do đó, từ nhiều năm nay, chúng tôi đă tích cực vận động cho giải pháp dân chủ và lộ tŕnh dân chủ toàn diện, dựa trên nhận định rằng kinh tế thị trường, xă hội dân sự, văn hóa tự do và chính trị dân chủ là những xu thế không thể đảo ngược và không ǵ ngăn cản được. Hiện nay, các giới soạn thảo chính sách của quốc tế đều cho rằng lộ tŕnh dân chủ tốt đẹp nhất cho Việt Nam, tránh được bạo loạn là một lộ tŕnh ba giai đoạn. Giai đoạn đầu, chuyển từ độc tài toàn trị độc đảng cộng sản sang độc tài pháp quyền độc đảng, với những tính chất sau đây: (a) thiết lập cơ chế kinh tế thị trường thật sự, bảo đảm bằng luật pháp sự cạnh tranh tự do và công bằng giữa kinh tế tư nhân, quốc doanh và quốc tế; (b) đảng cộng sản duy tŕ độc quyền chính trị, nới lỏng tự do văn hóa tư tưởng. Giai đoạn hai, giai đoạn chuyển tiếp, là giai đoạn phát triển kinh tế thị trường, nâng cao mức sống toàn dân, hội nhập Việt Nam vào thế giới về kinh tế và văn hóa, thông tin và giáo dục, mở rộng tự do văn hóa, ban lănh đạo cộng sản chấp nhận đối thoại chính trị. Giai đoạn ba, chuyển từ độc tài pháp quyền độc đảng sang dân chủ pháp trị đa đảng, với kết quả cụ thể là một cuộc bầu cử đa đảng thật sự tự do và công bằng có giám sát quốc tế. 

Đây là lộ tŕnh tối ưu cho Việt Nam cũng như Trung Hoa. Nhưng để lộ tŕnh này có thể thực hiện được cần đẩy mạnh áp lực đối với ban lănh đạo cộng sản, dù đó là “áp lực ḥa b́nh”.  Không có áp lực th́ ban lănh đạo cộng sản sẽ không thực hiện những thay đổi văn hoá chính trị đúng mức và đúng nhịp với những thay đổi kinh tế xă hội. Điều này cản trở sự phát triển kinh tế bền vững và công bằng, đồng thời tạo mâu thuẫn giữa môi trường kinh tế xă hội và cơ chế chính trị văn hóa đưa đến nguy cơ mất ổn định xă hội.

Về phía những người dân chủ hải ngoại, cần tạo được áp lực của ḿnh, trong đó áp lực nội tại, ở trong nước, từ quần chúng và ngay trong nội bộ đảng cộng sản, là cần thiết và hữu hiệu nhất. Muốn tạo được áp lực này, cần chuyển được lợi thế hiện nay thành lực. Và lực giờ đây phải là tổng lực trên hai nội dung. Trước hết, đó là tổng lực toàn dân, tập hợp được các thành phầân dân tộc và dân chủ khác nhau, cả trong ngoài, cả mới cũ, cả quốc-cộng. Sau nữa là tổng lực toàn diện, cả kinh tế, văn hóa và chính trị. Chỉ với tổng lực đó chúng ta mới thuyết phục được người dân trong nước ủng hộ giải pháp dân chủ để từ đó đặt ban lănh đạo cộng sản trước một trong hai chọn lựa: chấp nhận bầu cử tự do hay sẽ bị sụp đổ trong bạo loạn của quần chúng. Nếu không tạo đượïc sức mạnh tổng hợp như thế th́ ban lănh đạo cộng sản sẽ không bao giờ tự ư thực hiện lộ tŕnh dân chủ hóa đất nước.

Để chuyển được lợi thế thành tổng lực theo tôi cần một sách lược dân chủ mang ba tính chất: toàn dân, toàn diện và toàn cầu. Toàn dân là tập hợp được toàn thể người Việt chấp nhận tự do dân chủ không phân biệt v́ bất cứ lư do ǵ, bao gồm cả những người trước đây là quốc gia hay cộng sản, lẫn những người lớn lên từ 1975 tới nay ở trong nước cũng như hải ngoại, ở Hà Nội cũng như Sài G̣n, ở Đông Âu cũng như California. Chúng ta tin rằng tất cả người Việt trong ngoài nước hiện nay chỉ mong cầu được hưởng một đời sống ấm no, hạnh phúc và tự do. Dù đang sống trong khuôn khổ quốc doanh hay tư nhân, trong nước hay ngoài nước, tất cả đều đang chịu chung một hoàn cảnh khó khăn kiềm tỏa do ban lănh đạo cộng sản trực tiếp hay gián tiếp gây ra. Cùng chung một hoàn cảnh, chia sẻ chung một nguyện vọng, giờ đây toàn dân có thể tập hợp lại trong một trận tuyến chung v́ một mục tiêu chung.

Điểm thứ hai là tính chất toàn diện trong cuộc vận động mới của chúng ta. Cuộc vận động dân chủ phải được thực hiện trong cả ba lănh vực: văn hóa, kinh tế và chính trị, chứ không phải chỉ mang nặng tính chất thuần túy chính trị như hiện nay. Qua cả ba lănh vực này mà h́nh thành, xây dựng và tăng cường sức mạnh cho trận tuyến quốc dân Việt. Dân chủ chân chính phải là dân chủ toàn diện, cả trong kinh tế, lẫn văn hóa và chính trị. Dân chủ chân chính là quyền của quốc dân được làm chủ đất nước trong tất cả mọi sinh hoạt đa dạng của xă hội. Dân chủ hóa chính quyền qua bầu cử tự do đa đảng là điều kiện cần có nhưng chưa đủ. Đó mới là xây dựng dân chủ trên thượng tầng kiến trúc. Dân chủ hạ tầng đ̣i hỏi chú trọng tới các sinh hoạt thường ngày của người dân trong xă hội. Cần giúp người dân được tự do và dành lại được quyền chủ động không bị chính quyền chi phối trong mọi sinh hoạt thường ngày của họ. Có dân chủ hạ tầng th́ dân chủ thượng tầng mới bền vững và có thực chất. Tự do hóa xă hội do đó là bước đầu tiên cần thiết để tạo điều kiện cho việc dân chủ hóa chính quyền. Cụ thể là để giúp người dân dành lại được quyền chủ động cần tập trung mọi nỗ lực để xây dựng và phát triển những hoạt động của tư nhân, tạo sự cạnh tranh giữa tư nhân và quốc doanh trên mọi lănh vực hoạt động xă hội.

Tiến tŕnh dân chủ ở Việt Nam trong thực chất chính là cuộc vận động đối kháng, cuộc giằng co, giữa một bên là cố gắng của ban lănh đạo cộng sản để duy tŕ quyền kiểm soát toàn bộ sinh hoạt xă hội, một bên là sức sống thầm lặng nhưng kiên tŕ của người dân để dành lại quyền làm chủ cuộc sống bản thân và gia đ́nh. Cuộc giằng co này đang vào giai đoạn cuối, ưu thế ngày một nghiêng về phía người dân, với sự hỗ trợ của xu thế tiến hóa của dân tộc và thế giới. Xây dựng và tăng cuờng sức mạnh của tư nhân, của quần chúng, của xă hội là bước tích cực và có hiệu quả nhất để giúp người dân mạnh lên, làm suy yếu quyền lực độc tài, vô hiệu hoá nó, triệt tiêu nền tảng tồn tại của nó, để cuối cùng dành lại quyền quyết định chọn lựa chính quyền cho người dân.

Về văn hóa, cần chủ động thúc đẩy, hỗ trợ và tổ chức các hoạt động văn hóa và giáo dục tư nhân ở trong nước, các chương tŕnh văn hóa, thông tin, sách báo văn học nghệ thuật tư nhân, đặc biệt chú trọng phát triển hệ thống internet. Giúp tăng cường sức mạnh của các tổ chức và hoạt động tôn giáo độc lập không chịu sự chi phối của đảng CSVN.

Về kinh tế hỗ trợ phát triển kinh tế thị trường, kinh tế tư nhân và thương mại tự do. Chủ động thúc đẩy, hỗ trợ và tổ chức các hoạt động thương mại, đầu tư tư nhân hai chiều giữa hải ngoại và trong nước, nhằm tăng cường sức mạnh của kinh tế tư nhân ở trong nước và mở rộng cánh cửa hội nhập kinh tế quốc gia vào kinh tế quốc tế. Thúc đẩy thay đổi hệ thống luật pháp để bảo đảm sự phát triển bền vững và nhanh chóng thành phần kinh tế tư và nền kinh tế thị trường, làm suy yếu nền kinh tế quốc doanh.

Về chính trị, hỗ trợ, tạo điều kiện h́nh thành xă hội dân sự (dân bản) ở trong nước qua các tổ chức và hoạt động tư nhân ngoài sự chi phối của chính quyền ngay ở trong nước, hoặc từ hải ngoại về trong nước. Thực hiện các cuộc cứu tế và từ thiện xă hội, vận động dân sinh, dân quyền, nhân quyền, bằng nhiều h́nh thức khác nhau từ ngấm ngầm tới bán công khai và công khai, trong mọi tầng lớp xă hội, mọi cá nhân và tổ chức, cơ sở xă hội. Từ những cuộc vận động xă hội này tạo môi trường và điều kiện cho các cuộc vận động chính trị trong thời gian sau.

Điểm thứ ba là tính toàn cầu trong sách lược dân chủ. Người Việt hiện sống trên khắp thế giới. Cần toàn cầu hóa cuộc vận động của hải ngoại cho tiến tŕnh dân chủ hoá Việt Nam đặc biệt trong 4 khu vực có đông người Việt định cư: Úc, Âu (Tây và Đông Âu), Canada, Mỹ, và cả Á châu (Nhật, Nam Hàn, Thái Lan). Hội nhập cuộc vận động toàn dân và toàn diện của chúng ta vào bối cảnh và chuyển biến quốc tế. T́m cách vận dụng lộ tŕnh và kế hoạch đối ngoại của các chính phủ, đặc biệt là Mỹ, đối với Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, Á Châu-Thái B́nh Dương. 

Sách lược dân chủ toàn diện nói trên hiện nay có điều kiện để thực hiện được v́ đi lại và liên lạc giữa người dân trong nước và hải ngoại ngày càng dễ dàng và mở rộng hơn tạo môi trường thuận lợi hơn cho các cuộc vận động tư tưởng và chính trị từ hải ngoại về trong nước và ở ngay trong nước, và cho việc h́nh thành khối quốc dân Việt trong-ngoài nước, độc lập và tách biệt khỏi tập đoàn lănh đạo. Đồng thời sức ép quốc tế sẽ ngày càng tăng cường hơn trong các lănh vực ngoài kinh tế, thương mại, như luật pháp, giáo dục, văn hóa thông tin và sau cùng đến chính trị.

Trong cuộc vận động dân chủ hiện nay những người dân chủ hải ngoại có điều kiện cũng như vai tṛ quan trọng, vừa có thể hỗ trợ cho cuộc vận động trong nước c̣n trong thời kỳ khó khăn, vừa có điều kiện để vận động quốc tế. Chỉ cần chúng ta mở rộng quan điểm chính trị, v́ quyền sống của người dân, v́ tiền đồ của dân tộc, là có thể kết hợp với mọi thành phần dân tộc khác trong-ngoài nước để h́nh thành trận tuyến Quốc Dân Việt không biên giới trong-ngoài, không phân biệt quá khứ hiện tại, tách biệt và tiến đến đối kháng với thiểu số đang cầm quyền. Qua trận tuyến quốc dân Việt này mà làm hai việc: tăng cường sức mạnh của người dân, đồng thời xói ṃn và làm suy yếu sức mạnh của giới lănh đạo cộng sản. Từ đó có khả năng tách và cô lập ban lănh đạo cộng sản ra khỏi đại đa số nhân dân và trước dư luận quốc tế.

Môi trường chính trị hải ngoại hiện nay đă có nhiều dấu hiệu thuận lợi cho công việc này nhưng vẫn cần được cải thiện hơn nữa để hải ngoại đóng đúng được vai tṛ của ḿnh. Tôi đề nghị chúng ta cùng nhau tiến hành một chiến dịch vận động chính trị trong cộng đồng người Việt hải ngoại để chuyển tâm thức chính trị chung

-- từ tiêu cực chống đỡ sang tích cực tác động vào t́nh h́nh trong nước, vượt qua cộng sản và chuẩn bị thay thế cộng sản;

-- từ “chống đối từ bên ngoài” sang “tác động ngay trong nước”.

Tóm lại, cuộc vận động dân chủ hiện nay của chúng ta cần triển khai và phối hợp nhịp nhàng được ba hướng và ba mặt vận động. Ba hướng vận động là hải ngoại, quốc tế, và trong nước. Ba mặt vận động là kinh tế, văn hóa và chính trị. Mọi kết quả của cuộc vận động này chỉ có ư nghĩa khi tác động được vào người dân trong nước, nhất là giới trẻ, trước hết là trong lănh vực kinh tế thương mại sau đến văn hóa giáo dục và cuối cùng đến chính trị. Chính trị phải đến sau nhưng sẽ đến rất nhanh nếu môi trường và điều kiện kinh tế và văn hóa được chuẩn bị trước. 

Trong Đề Cương Vận Động Dân Chủ đưa ra lần đầu tiên tháng 10 năm 2000 chúng tôi đề nghị những phương thức vận động toàn diện này. Tôi xin tóm tắt lại về ba cuộc vận động tại hải ngoại, quốc tế và trong nước để quí vị tham khảo.

Trước hết, vận động hải ngoại nhằm chuyển hóa tâm thức chính trị hải ngoại, với một tầm nh́n phù hợp hơn với t́nh h́nh mới để phát huy được thế mạnh của người Việt hải ngoại. Đồng thời chuẩn bị điều kiện, môi trường, nhân lực để h́nh thành một cộng đồng Việt hải ngoại mới, hội nhập được vào chính mạch của các nước và của thế giới. Cộng đồng hải ngoại cần chuyển ḿnh trở thành gạch nối giữa quần chúng trong nước với thế giới, giúp mở bung mọi cánh cửa VN (kinh tế, văn hóa, thông tin, giáo dục, chính trị) ra thế giới. Vận động để hải ngoại trở thành nhân tố tích cực thúc đẩy việc ra đời một trận tuyến quốc dân Việt, thông lưu trong-ngoài, thông lưu VN-thế giới. Trận tuyến này khi h́nh thành sẽ tạo áp lực nội tại mạnh mẽ lên ban lănh đạo cộng sản nói riêng và t́nh h́nh trong nước nói chung, đẩy nhanh tiến tŕnh dân chủ.

Về cuộc vận động quốc tế, trong giai đoạn tới, ngoài vận động nhân quyền vẫn tiếp tục, cần tăng cường vận động cho tiến tŕnh dân chủ hóa. Cần gắn liền vận đông hải ngoại với vận động quốc tế để đạt được ba mục tiêu quốc tế vận:

1/ Làm nổi bật trước công luận và diễn đàn quốc tế ba tính chất sau đây của nhà cầm quyền cộng sản VN hiện nay: (a) trái đạo lư (vi phạm nhân quyền); (b) bất hợp pháp (luật pháp không công minh); và (c) không chính thống (không do dân bầu)

2/ Tạo được thế đứng và tiếng nói có uy tín của những người dân chủ và phong trào dân chủ trước công luận quốc tế.

3/ Vận động quốc tế và các chính phủ dân chủ ủng hộ giải pháp dân chủ cho Việt Nam, và hỗ trợ tíến tŕnh thực hiện giải pháp dân chủ do những người dân chủ trong và ngoài nước đưa ra.

Vận động trong nước: Với sự hỗ trợ từ hai cuộc vận động quốc tế và hải ngoại, những hoạt động ở trong nước trong giai đoạn đầu sẽ nhằm tăng cường sức mạnh của quần chúng, trước hết về kinh tế và văn hóa thông tin, giáo dục. Từ sức mạnh mới này quần chúng Việt ở trong nước có khả năng tách biệt và độc lập với ban lănh đạo cộng sản, rồi tiến tới bất chấp và vượt qua sự chi phối của ban lănh đạo này. Khối quần chúng Việt đó sẽ tạo nên môi trường chính trị-xă hội thuận lợi cho các lực lượng chính trị dân chủ hoạt động hữu hiệu ở trong nước. Để từ đó, trong giai đoạn cuối cùng của cuộc vận động dân chủ, những người dân chủ có khả năng đặt ban lănh đạo cộng sản trước một trong hai lựa chọn: hoặc chấp nhận bầu cử tự do để thiết lập chế độ dân chủ pháp trị, hoặc chế độ cộng sản sẽ bị tan vỡ trong đột biến chính trị-xă hội.

Ba cuộc vận động nói trên cần được tiến hành đồng thời và trên cả ba lănh vực kinh tế, văn hóa và chính trị. Mỗi cuộc vận động cũng như mỗi lănh vực này đều có những điều kiện và tính chất riêng cần được khai triển đúng mức làm cơ sở cho việc soạn thảo các phương thức và lộ tŕnh thích hợp và có hiệu quả. Những năm tới đây t́nh h́nh thế giới, khu vực và ngay tại Việt Nam sẽ có nhiều biến chuyển dồn dập làm thay đổi sâu sắc nền tảng văn hóa, kinh tế và chính trị-xă hội của chế độ, tăng cường thêm sức mạnh cho quần chúng, đồng thời tác động mạnh mẽ tới chính sách và cơ chế của ban lănh đạo cộng sản. T́nh h́nh đó sẽ hết sức thuận lợi và phe dân chủ cần tích cực chuẩn bị để có thể vận dụng được những thuận lợi này một cách có hiệu quả, nhanh chóng hoàn tất mục tiêu trước mắt của ḿnh là thiết lập chế độ dân chủ pháp trị ở Việt Nam.

____________________________________________________

(Bài nói chuyện tại Diễn Dàn Dân Chủ Hóa Việt Nam tại Hoa Thịnh Đốn, 3/2003, tŕnh bầy tóm lược đường lối và phương thức vận động dân chủ hóa Việt Nam đă đưa ra trong Đề Cương Vận Động Dân Chủ)