NHẬN  XÉT
Về Cộng Đồng Người Việt
Ở Hoa Kỳ

Đài VOA phỏng vấn
 về thành quả của người Việt ở Hoa Kỳ.

01 Jun 2004, 19:09 UTC

 

Nguyễn Lê thực hiện và ghi lạI

 

 

 

Tại Hoa Kỳ, tháng 5 là tháng dành để vinh danh những đóng góp của cộng đồng người Mỹ gốc Châu Á-Thái B́nh Dương vào sự phát triển chung của nước Mỹ, làm phong phú và đa dạng thêm đời sống mọi mặt của quốc gia được mệnh danh là đất nước của những di dân này. Nhân dịp này, Ban Việt ngữ đài Tiếng nói Hoa Kỳ đă phỏng vấn Tiến sĩ Đoàn Viết Hoạt về những thành quả của cộng đồng người Việt Nam sau 30 năm sinh sống ở Hoa Kỳ.

Tiến sĩ Đoàn Viết Hoạt là một nhân vật bất đồng chính kiến nổi tiếng, và những hoạt động cho nhân quyền và tự do dân chủ tại Việt Nam sau năm 1975 đă khiến ông bị chế độ mới cầm tù nhiều năm. Những nỗ lực đó cũng mang lại cho ông nhiều giải thưởng về nhân quyền của Hoa Kỳ và quốc tế. Năm 1998, ông được nhà cầm quyền cộng sản trả tự do và sang định cư tại Hoa Kỳ.

 

Nguyễn Lê: Thành công của cộng đồng người Việt ở Hoa Kỳ là một thực tế đă được mọi người công nhận. Ngay trong thế hệ đầu tiên, những người Việt đến đất nước này, phần lớn với hai bàn tay trắng, chẳng những đă ổn định được đời sống cho chính ḿnh, và tạo được điều kiện cho thế hệ kế tiếp hội nhập thuận lợi vào đời sống chính mạch, mà c̣n có tích lũy để gửi về giúp thân nhân ở Việt Nam mỗi năm 3- 4 tỷ đô-la. Thưa Tiến sĩ Hoạt, theo ông những thành công đáng kể nhất của cộng đồng này là ǵ?

ĐVH: Theo tôi th́ phải xét nó trên thời gian của cộng đồng, từ 1975 cho tới giờ cũng là gần 30 năm rồi, coi như là 30 năm. Tôi thấy có 3 lĩnh vực mà cộng đồng người Việt hải ngoại tại Mỹ đă đạt được, mỗi lănh vực như vậy có một thời gian và tính chất khác nhau một chút. Lănh vực thứ nhất là lănh vực về chính trị, th́ cộng đồng người Việt hải ngoại sở dĩ thành h́nh chính là v́ tỵ nạn chế độ Cộng sản, bỏ chạy sang Hoa Kỳ và nhiều nơi khác sau năm 1975. Cho nên hoạt động mạnh nhất và nổi bật nhất của người Việt tỵ nạn là hoạt động chính trị, tức là đấu tranh liên tục từ sau 1975 tới giờ cho một nước Việt Nam tự do, không có chế độ Cộng sản. Do đó cái tính chất chính trị này nổi bật nhất, ngay bây giờ vẫn c̣n.

Tuy nhiên có một lănh vực thứ hai, tạm gọi là lănh vực văn hóa, th́ người Việt tỵ nạn cũng đă hoạt động rất nhiều và rất mạnh trong lănh vực này. Nó đă h́nh thành dưới hai h́nh thức: H́nh thức thứ nhất là những hoạt động mà ta tạm gọi là những hoạt động của các tổ chức bất vụ lợi NGO, những hoạt động có tính cách của một xă hội dân sự, mang h́nh thái một xă hội dân sự. Chúng ta thấy rất nhiều những h́nh thức hoạt động như hội ái hữu, những hoạt động về văn nghệ, học thuật, những nhà xuất bản, báo chí, tạp chí. Có thể nói là khắp nơi, bất cứ nơi nào có cộng đồng là đều có những hoạt động này. Rồi đến những hoạt động thuộc về lănh vực như là văn hóa, nghiên cứu và giảng dạy tiếng Việt, duy tŕ tiếng Việt cho các thế hệ trẻ. Tôi nghĩ đây là những hoạt động cũng khá là mạnh, khá là rộng ở khắp nơi, và thường thường là nó ch́m hơn những hoạt động về chính trị. Nhưng mà tôi nghĩ nó càng ngày càng có tác dụng tốt.

Cái lănh vực thứ ba là lănh vực mà tôi tạm gọi là lănh vực đời thường. Thực sự nó không phải là hoạt động, nhưng mà chính sự hiện diện của người Việt tại nước Mỹ và làm cho đời sống mang tính chất Việt càng ngày ảnh hưởng lên đời sống Mỹ, mà cụ thể nhất là chúng ta thấy ba mặt. Mặt thứ nhất là ngôn ngữ Việt vẫn c̣n tồn tại ở nước Mỹ, đặc biệt là những nơi đông người Việt như là California. Thứ hai là lănh vực về văn hóa, văn học, nghệ thuật, người Mỹ cũng bắt đầu hiểu biết đến những hoạt động văn nghệ của Việt Nam.  Và cái thứ ba là cái có thể nói là người Mỹ đă biết rơ nhất là thức ăn của Việt Nam, chẳng hạn. Thức ăn Việt Nam hiện nay đă trở nên rất là phổ biến ở Mỹ. đặc biệt là những món ăn như là phở, đă được người Mỹ rất là thích. Tôi nghĩ đấy là cái lănh vực mà tôi tạm gọi là lănh vực đời thường, đời sống thường thôi, nó cũng đă đi vào cái ḍng chính mạch của Mỹ rồi.

Nếu mà xét cả ba lănh vực chính trị, văn hóa và đời sống thường ngày, th́ trong giai đoạn đầu lănh vực chính trị đă nổi bật và bây giờ vẫn nổi bật. Nhưng mà cái lănh vực về đời thường là cái lănh vực càng ngày càng đi sâu vào chính mạch Mỹ. Và tôi hy vọng rằng lănh vực văn hóa sẽ càng ngày càng ảnh hưởng đến chính mạch của Mỹ.

 

Nguyễn Lê: Cái ǵ đă làm cho cộng đồng người Việt này đạt được những thành công đó, mặc dù họ đă đến nước Mỹ trong những điều kiện cực kỳ khó khăn của những người tỵ nạn từ một đất nước bị lâm vào cảnh chiến tranh ác liệt trong mấy chục năm trời?

ĐVH: Theo tôi th́ có nguyên nhân gần và nguyên nhân xa của nó, hay nguyên nhân hiện đại và nguyên nhân lịch sử. Nguyên nhân gần và có tính cách hiện đại là chuyện tỵ nạn cộng sản.  Cộng đồng người Việt ở Mỹ có một đặc điểm khác với các cộng đồng khác, nhất là cái cộng đồng Á châu, là nó được h́nh thành chính v́ biến cố 30 tháng tư 1975 --tức là biến cố đă gây ra một chấn động rất là lớn cho Việt Nam nói chung, cho miền Nam nói riêng. Sau đó là chính sách của cộng sản ở miền Nam Việt Nam cũng như trên toàn nước Việt Nam đă làm cho hàng triệu người không thể nào sống được và đă phải bỏ nước ra đi. Cái đó là một động cơ rất là lớn, nó thúc đẩy, khi sang được một nước tự do như Mỹ, nó đă làm cho người Việt thấy rằng ḿnh cần phải tồn tại và đă đem hết sức của ḿnh ra, từ sức lực thân thể đến trí óc của ḿnh, để mà tồn tại. Tôi nghĩ đó là một sức mạnh, và sức mạnh đó đă làm cho cộng đồng người Việt vươn lên rất nhanh chóng, chỉ trong ṿng chưa đầy một thế hệ là người Việt đă có chỗ đứng rất rơ ràng và mạnh mẽ ở Mỹ rồi. Đó là nguyên nhân mà tôi tạm gọi là nguyên nhân do thời cuộc hiện đại.

Cái nguyên nhân thứ hai mà tôi nghĩ nó cũng nằm trong thành công này là chính bản thân người Việt. Dân tộc chúng ta một dân tộc rất kiên tŕ và có nhiều ư chí. Lịch sử dân tộc chúng ta đă trải qua rất nhiều những biến động lớn như 1 ngàn năm lệ thuộc người Tàu, hay thời kỳ Trịnh-Nguyễn phân tranh, rồi thời kỳ chia đôi đất nước năm 1954, cả triệu người từ Bắc vào Nam, và cuối cùng đến 30 tháng tư năm 1975. Tất cả những cái đó cho thấy người Việt chúng ta có một bản chất rất là mạnh, khi gặp biến cố, th́ đem sức ḿnh ra để tồn tại, vượt qua tất cả mọi khó khăn. Tôi nghĩ đấy là nguyên nhân sâu xa khiến cho cộng đồng người Việt hải ngoại ở Mỹ đă thành công nhanh chóng, sớm hơn, nhanh hơn. Chúng ta chỉ chưa đầy 30 năm, vẫn c̣n ở thế hệ thứ nhất, mới bắt đầu có thế hệ 1 rưỡi, và thế hệ thứ hai c̣n rất trẻ, mà chúng ta đă đạt được những thành công như thế này th́ tôi nghĩ cũng có cái nguyên nhân sâu xa đó nữa.

 

Nguyễn Lê: Trong những năm gần đây, đă có những sự kiện cho thấy cộng đồng người Việt ở Hoa Kỳ đă bắt đầu biết vận dụng sức mạnh kinh tế-xă hội mới xây dựng được của ḿnh để tác động vào đời sống chính trị của nước Mỹ, ít ra cũng là ở cấp quận hạt, thành phố. Tiến sĩ đánh giá như thế nào về triển vọng phát triển của xu thế này?

ĐVH: Nhận xét đó rất đúng. Theo tôi nhận xét, tôi thấy rằng cộng đồng người Việt hải ngoại đă qua được 2 giai đoạn. Giai đoạn đầu tôi tạm gọi giai đoạn của một cộng đồng tỵ nạn cộng sản. Tất nhiên bây giờ vẫn c̣n cái cộng đồng như thế. Nhưng mà sau 30 năm, cũng đă ra đời một h́nh thái cộng đồng khác nữa, tức là cộng đồng người Mỹ gốc Việt. Đại đa số, nếu không nói gần như toàn bộ người Việt ở Mỹ hiện nay là công dân Mỹ, và đặc biệt là những thế hệ trung niên, tức là trên dưới 30-40, và thế hệ trẻ hơn là trên dưới 20, đă là người Mỹ theo cả hai nghĩa: công dân theo nghĩa luật pháp, và đồng thời cũng là người Mỹ hiểu theo nghĩa là họ đă quen và đă hội nhập được vào cái ḍng chính mạch của nước Mỹ trên cả vấn đề tư tưởng, tinh thần, lẫn trên cách hoạt động, sinh hoạt, hành xử ở trong xă hội Mỹ. Cộng đồng người Mỹ gốc Việt này hiện nay đang lớn mạnh lên và nó đă vào được chính mạch. Chính cái sự lớn mạnh của cộng đồng người Mỹ gốc Việt nó đă làm cho người Việt tỵ nạn hội nhập được vào ḍng chính mạch Mỹ. Chính sự hội nhập đó đă giúp cho cộng đồng người Mỹ gốc Việt hiện nay có được tiếng nói trong xă hội Mỹ, kể cả về mặt chính trị nữa, thí dụ, như chúng ta thấy sự vận động đối với Quốc hội Mỹ về nhân quyền cho Việt Nam và những vận động khác, đặc biệt là cái lá cờ vàng trong ḍng chính mạch, tức là lá cờ vàng bây giờ nó có một ư nghĩa khác, là ư nghĩa nó là đại biểu của cộng đồng người thiểu số sắc tộc có tính văn hóa Việt, đó là cộng đồng người Mỹ gốc Việt. Lá cờ vàng khi đă trở thành biểu tượng của một cộng đồng trong xă hội Mỹ th́ nó sẽ có một chỗ đứng vững vàng hơn và bền vững hơn, và từ đó chúng ta có thể sử dụng như là một biểu tượng của tự do trong cuộc đấu tranh. Theo tôi, đó là một sự trưởng thành và sẽ đóng góp rất lớn cho tiến tŕnh tới đây, khi mà thế hệ một rưỡi đang đạt được một số thành công trong đủ mọi mặt. Chúng ta thấy cả mặt rất đời thường như anh hề Phan Đạt mà chúng ta thấy đă đạt được giải nhất trong một cuộc thi vừa qua, rồi đến những lĩnh vực như thể thao trong ḍng chính mạch Mỹ như Nguyễn Đạt về football, vv và vv . 

Tôi nghĩ rằng đó là những cái thành công mà cộng đồng người Mỹ gốc Việt đă đạt được, tức là một bước trưởng thành của cộng đồng người Việt di tản.

 

Nguyễn Lê: Thưa Tiến sĩ, h́nh như có một biểu hiện tích cực khác trong bước trưởng thành đó. Với những thành quả vững vàng trên nhiều lănh vực như thế, trong những năm gần đây cộng đồng người Việt ở Mỹ đă đủ tự tin để nh́n vào chính những mặt c̣n yếu kém và bất cập của ḿnh để t́m biện pháp cải thiện. Theo tiến sĩ, có những điều cần chấn chỉnh và sửa đổi?

ĐVH: Nhất định là chúng ta, mọi người đều thấy khi quan tâm tới t́nh h́nh cộng đồng người Việt hải ngoại ở Mỹ, những khuyết điểm hay những điều bất cập khiến cho cộng đồng chúng ta chưa phát huy được hết cái tiềm năng và sức mạnh thật có của ḿnh. Tuy nhiên, trước khi nói đến cái làm thế nào, th́ có lẽ cái quan trọng nhất là phải t́m ra được cái nguyên nhân, mà theo tôi th́ cái nguyên nhân nó rất đương nhiên, tự nhiên thôi.  Bởi v́ chúng ta là một cộng đồng khá là trẻ so với những cộng đồng khác ở Mỹ. Thứ hai là chúng ta phát xuất từ một trường hợp rất là đặc biệt, tức là tỵ nạn cộng sản sau ngày 30 tháng tư 1975.  Thứ ba là do đó, th́ như tôi vừa tŕnh bày, có 2 h́nh thái cộng đồng, hay hai cộng đồng cùng tồn tại song song với nhau.  Một cái là cộng đồng tỵ nạn cộng sản, và một cái là cộng đồng người Mỹ gốc Việt. Tôi cho là cái cộng đồng người Mỹ gốc Việt là cái cộng đồng đang lớn lên và trưởng thành và càng ngày càng lâu bền hơn.  C̣n cái cộng đồng tỵ nạn cộng sản tất nhiên là càng ngày nó sẽ càng ít đi, bởi v́ thực sự ra vấn đề t́nh h́nh trong nước cũng như t́nh h́nh thế giới, và đặc biệt là những cái phong trào đ̣i dân chủ tự do nó sẽ tiến đến thành công ở trong nước trong cái thời gian mà tôi tin rằng không lâu nữa.  Th́ tất nhiên là cái cộng đồng người Mỹ gốc Việt ở Mỹ sẽ trở thành một cộng đồng lâu bền và tương lai của người Việt ở tại Mỹ. Do đó nó có một thời kỳ chuyển tiếp, chuyển tiếp từ cộng đồng người Việt tỵ nạn cộng sản sang cộng đồng người Mỹ gốc Việt.

Chính cái sự chuyển tiếp đó là một trong những giải pháp để giải quyết những vấn đề khuyết điểm của cộng đồng người Việt tỵ nạn.  Bởi v́ khi chúng ta tỵ nạn sang đây th́ chúng ta phải có rất nhiều vấn đề phải điều chỉnh, trong đó xă hội Việt Nam trước năm 1975 ở Sài g̣n, dù nó tự do, đă có một phần nào dân chủ, nhưng chắc chắn là so với xă hội Mỹ, đặc biệt là xă hội Mỹ từ thập niên 80- 90 cho tới bây giờ, là một xă hội càng ngày càng vi tế, tinh tế, về nhiều mặt, có nhiều tiến bộ mà chúng ta cần phải điều chỉnh lắm th́ mới có thể hội nhập vào nó được.  Do đó, đó là nguyên nhân mà tôi nghĩ là căn bản nhất khiến cho cộng đồng người Việt tỵ nạn gặp rất nhiều khó khăn và rất nhiều vấn đề. Tuy nhiên, v́ cái sự lớn dậy dần dần của cộng đồng người Mỹ gốc Việt, hiện nay chúng ta đang bắt đầu không những là vừa diều chỉnh được những cái khuyết điểm, mà chúng ta đang bắt đầu bộc lộ ra được sức mạnh của cộng đồng người Mỹ gốc Việt, đặc biệt là trong cái giới mà tôi tạm gọi là giới trung niên, tức là 30- 40 tuổi, dưới 50 tuổi, là cái giới mà vẫn có được cả hai cái, một mặt vẫn nối kết được với cộng đồng tỵ nạn, đồng thời lại mở vào được cái cộng đồng người Mỹ gốc Việt. Th́ đây là một thành phần trung gian đề chuyển sang một cộng đồng người Mỹ gốc Việt ngày càng vững mạnh hơn. Tôi tin rằng tất cả những khuyết điểm, những yếu kém của cộng đồng người Việt tỵ nạn đang càng ngày được sửa đổi, và sức mạnh của cộng đồng người Mỹ gốc Việt đang càng ngày càng được tăng lên.

 

Nguyễn Lê: Xin cám ơn Tiến sĩ Đoàn Viết Hoạt.