Về Chuyến Thăm Việt Nam
Của Tổng Thống Bill Clinton

Trả Lời Phỏng Vấn

Của Phóng Viên Diễn Đàn Việt

 

 

Ngay sau khi TT Hoa Kỳ Bill Clinton rời Việt Nam, phóng viên Diễn Đàn Việt (DĐV) thực hiện một cuộc phỏng vấn GS Đoàn Viết Hoạt (ĐVH) về kết quả chuyến viếng thăm Việt Nam của TT Clinton.

 

 

Diễn Đàn Việt (DĐV): Thông điệp mà TT Clinton gửi đến người dân Việt Nam trong chuyến đi này là ǵ và ư nghĩa của nó trong chính sách của Mỹ đối với khu vực Á Châu-Thái B́nh Dương ra sao?

ĐVH: Trong thời gian ở Việt Nam, bằng cả lời nói lẫn cử chỉ, tôi thấy ông Clinton muốn gửi đến người dân Việt Nam ba thông điệp rơ ràng:

1/ Quan điểm trung thực về cuộc chiến. Không “bôi đen” cuộc chiến như Hà Nội muốn. Cuộc chiến trước đây đă đem lại đau thương mất mát cho tất cả các bên tham chiến --miền Bắc, miền Nam Việt Nam và Hoa Kỳ. Nhưng cần quên đi quá khứ để hướng về tương lai, tương lai tốt đẹp hơn cho mọi người Việt Nam và cho quan hệ mới giữa hai nước. Ôâng Clinton tin rằng, đa số nhân dân Việt Nam hiện nay rất trẻ, nên chắc chắn cũng muốn hướng về tương lai hơn là quá khứ. 

2/ Thông điệp kinh tế: Việt Nam cần mở cửa ra với thế giới và cần tạo điều kiện cho người dân tự do làm ăn sinh sống. Kinh tế thị trường sẽ giúp Việt Nam hội nhập thế giới, tạo thêm nhiều cơ hội tăng tiến đời sống cho người dân. Ông Clinton luôn nhấn mạnh đến vai tṛ của người dân, của tư nhân, kể cả cộng đồng người Việt hải ngoại. Ông muốn công nhận vị trí của chính quyền hơn là của đảng (chỉ thăm xă giao Lê Khả Phiêu vào giờ chót).  Và đối với chính quyền, ông muốn nhấn mạnh đến “rule of law”. 

3/ Thông điệp chính trị: Ông cổ vơ công khai cho tự do và nhân quyền, và cho rằng càng có tự do th́ ổn định xă hội càng được bảo đảm hơn. Ông đề cập đến tự do chính trị (political freedom), và tự do thông tin, tự do phát biểu ư kiến. TT Clinton nói rất rơ ràng: “Tự do là xu thế không thể đảo ngược được”. Ông đặc biệt chú trọng đến thành phần trẻ khi đưa ra thông điệp chính trị này. Việc bà dân biểu Loretta Sanchez công khai tới thăm 4 nhân vật đối kháng hàng đầu ở miền Bắc, và hai nhân vật ở miền Nam, và việc ông Clinton tới thăm TGM Phạm Minh Mẫn đều có tác dụng làm rơ thêm thông điệp chính trị này.

Về ư nghĩa đối với chính sách của Mỹ ở Á Châu-Thái B́nh Dương, trước hết phải nói rằng bản thân chuyếùn đi thăm Việt Nam của TT Bill Clinton có ư nghĩa như một cái mốc đánh dấu giai đoạn đầu tiên trong tiến tŕnh can dự trở lại của Mỹ ở Việt Nam nói riêng và vùng Đông Nam Á và Á châu-Thái B́nh Dương nói chung kể từ sau năm 1975. Tiến tŕnh này bắt đầu ngay sau khi Liên Xô và khối cộng sản Đông Âu sụp đổ. Trong thế giới hậu Liên Xô Trung Quốc trở thành yếu tố quan trọng hàng đầu đối với an ninh ở Á Châu-Thái B́nh Dương và thế giới. Và chỉ có một Trung quốc tự do và phát triển mới trở thành một nhân tố bảo đảm an ninh bền vững cho Á Châu và thế giới. Trong kịch bản đó, Việt Nam có một vai tṛ quan trọng vừa v́ vị trí địa lư chính trị, vừa v́ quan hệ khá tế nhị giữa Việt Nam và Trung quốc trước cũng như sau khi Liên Xô sụp đổ. Chuyến viếng thăm Việt Nam và những thông điệp kinh tế và chính trị của TT Clinton cần được đặt trong bối cảnh mới của quan hệ hết sức tế nhị và phức tạp giữa Việt Nam với Trung quốc và Mỹ;  giữa Việt Nam, Trung quốc với ASEAN và Mỹ; và trong bối cảnh Á Châu-Thái B́nh Dương nói chung, trong đó có vấn đề Đài Loan và bán đảo Triều Tiên. Vấn đề quốc tế lớn nhất trong thập niên tới là: liệu có thể có một Á Châu-Thái B́nh Dương ḥa b́nh ổn định và phát triển khi Trung quốc, Việt Nam và Bắc Triều Tiên chưa có tự do và ổn định. Và làm sao để những quốc gia này phát triển trong tự do và ổn định mà không gây ra xáo trộn và có thể cả chiến tranh?  Chuyến đi của ông Clinton, và những thông địệp ông đưa ra cho ta thấy rơ hướng giải quyết vấn đề trên của Mỹ. Đó chính là hướng mà ban lănh đạo cộng sản Việt Nam gọi là “diễn biến ḥa b́nh”. Nhưng liệu chính sách đó có dẫn tới giải phápù ḥa b́nh không, hay cuối cùng cũng sẽ dẫn tới bế tắc và bùng nổ? Điều này tùy thuộc vào những ǵ sẽ xẩy ra ở Việt Nam sau chuyến đi này, và nhất là sau đại hội đảng vào đầu sang năm. Đồng thời cũng tùy thuộc vào chính những người dân chủ Việt Nam ở trong nước và hải ngoai có tác động được vào tinh h́nh một cách tích cực, có hiệu quả và nhanh chóng hay không.

 

DĐV: Xin ông đánh giá về thái độ của những nhà lănh đạo cộng sản Việt Nam đối với chuyến viếng thăm Việt Nam của Tổng Thống Clinton.

ĐVH: Theo tin tức của các thông tín viên quốc tế th́ chúng ta thấy những nhà lănh đạo cộng sản có hai phản ứng khác nhau đối vớí chuyến viếng thăm của TT Clinton. Hai ông Trần Đức Lương và Phan Văn Khải có thái độ ḥa dịu và không đối nghịch ra mặt với ông Clinton. Trái lại buổi gặp gỡ giữa hai ông Lê khả Phiêu và Clinton khá căng thẳng. Ông Phiêu đưa ra những quan điểm đối nghịch hẳn với ông Clinton. Nào là Mỹ là một nước đế quốc, Mỹ đem quân xâm lăng Việt Nam trong khi mà “nước chúng tôi không đem quân xâm lăng nước ông”(sic). Ông Lê Khả Phiêu khẳng định rằng trong tương lai Việt Nam sẽ vẫn là một nước xă hội chủ nghĩa. Ông cũng xác định rằng Việt Nam sẽ không tư nhân hóa toàn bộ nền kinh tế, mà kinh tế nhà nước vẫn giữ vai tṛ chủ đạo. Quan điểm của Tổng Bí Thư đảng phải là quan điểm chính thức, c̣n thái độ ḥa nhă của hai ông Trần Đức Lương và Phan Văn Khải chỉ có tính cách xă giao mà thôi. Giới cầm quyền tất nhiên vẫn luôn lo ngại điều mà họ gọi là “diễn biến ḥa b́nh”. Thái độ cởi mở của ông Clinton, với những thông điệp tự do của ông, cùng với t́nh cảm nồng nhiệt khá bất ngờ của dân chúng, cả ở Hà Nội và Saigon càng làm tăng thêm mối lo ngại này. Chúng ta đă thấy phản ứng tiêu cực này qua lời cảnh giác về âm mưu diễn bíến ḥa b́nh do Thứ Trưởng Quốc Pḥng đưa ra ngay sau khi TT Clinton dời Việt Nam. Dù sao tôi cho rằng chuyến đi của TT Clinton cũng sẽ gây ảnh hưởng khác nhau ngay trong ban lănh đạo đảng cộng sản cũng như giữa ban lănh đạo và dân chúng, nhất là giới trẻ. T́nh h́nh Việt Nam chắc chắn sẽ không c̣n như trước nữa sau chuyến đi của ông Clinton. Tuy nhiên liệu Việt Nam có thay đổi nhanh hơn và toàn diện hơn để thoát khỏi cảnh bế tắc hiện nay hay không c̣n tùy thuộc vào tầm nh́n và bản lănh của ban lănh đạo cộng sản. Tôi không mấy hy vọng ở ban lănh đạo hiện nay. C̣n ban lănh đạo sau đại hội IX như thế nào chúng ta phải chờ xem.

 

DĐV: Xin ông đánh giá về việc ông Clinton gặp TGM Phạm Minh Mẫn.     

ĐVH: Như chúng ta đă biết, ngay trước chuyến đi của TT Clinton, tổ chức Freedom House của Mỹ đă đưa ra những tài liệu mật của đảng cộng sản Việt Nam chỉ thị về việc kiểm soát tôn giáo. Bảo vệ tự do tôn giáo trên toàn thế giới cũng đă được Quốc Hội và hành pháp Hoa Kỳ đặt lên hàng đầu trong chính sách nhân quyền. Trong khi đó th́ ông Clinton chỉ gặp và nói chuyện với TGM Phạm Minh Mẫn có 10 phút trước khi gặp các nhà doanh nghiệp. Ông cũng không gặp những nhà lănh đạo các tôn giáo khác, nhất là Ḥa Thượng Thích Quảng Độ, nhà đối kháng tôn giáo nổi tiếng thế giới của Giáo Hội PGVNTN đang bị nhà nước cấm hoạt động. Đây là đ́ều đáng tiếc v́ làm cho thông điệp ủng hộ tự do tôn giáo của TT Clinton thiếu rơ ràng. Nó cũng chứng tỏ rằng ông Clinton c̣n khá “nhẹ tay” với ban lănh đạo đảng cộng sản Việt Nam trong các vấn đề nhân quyền. Phải chăng v́ Hoa Kỳ chưa đặt chân đủ vững chắc ở Việt Nam nên c̣n cần nương nhẹ hơn chăng?

 

DĐV: TT Clinton có đáp ứng được chờ đợi của cộng đồng người Mỹ gốc Việt mong muốn ông nêu lên mạnh mẽ vấn đề dân chủ và nhân quyền trong chuyến đi này hay không?  

ĐVH: Cộng đồng người Mỹ gốc Việt chờ đợi ông Clinton nêu lên những vấn đề nhân quyền và dân chủ một cách cụ thể và mạnh mẽ hơn những ǵ ông Clinton đă đề cập đến. Chẳng hạn ông không nói đến những người c̣n đang bị giam giữ v́ lư do chính trị, tư tưởng và tôn giáo, như giáo sư Nguyễn Đ́nh Huy chẳng hạn. Ông cũng không hề đề cập đến những người đối kháng đang đ̣i hỏi tự do dân chủ chỉ ở cách ông chừng vài cây số. Ông cũng không hề nói đến việc nhà nước Việt Nam kiểm soát các giáo hội, và cấm đoán những giáo hội không chịu sự kiểm soát đó. Trong chuyến đi VN vừa qua ông Clintton có nói đến xu thế tất yếu của việc tự do hóa xă hội. Những thông điệp khá rơ ràng của ông về kinh tế và chính trị, cũng như thái độ b́nh dị, cởi mở của ông với dân chúng và giới trẻ, tất cả những điều đó sẽ tạo ảnh hưởng tích cực và lâu dài có lợi cho lư tưởng tự do dân chủ và nhân quyền ở Việt Nam. Tuy nhiên trong ngắn hạn hơn th́ chuyến đi của ông Clinton chưa đáp ứng được những mong đợi của người Mỹ gốc Việt.

Mọi người Việt yêu tự do dân chủ đều mong muốn Việt Nam mau chóng có thay đổi về mặt chính trị, v́ chỉ có thay đổi chính trị mọi thay đổi khác mới có lợi cho người dân và cho tương lai của đất nước, chứ không phải chỉ cho giai cấp thiểu số đang cầm quyền như hiện nay. Dù sao tôi tin rằng chuyến đi của TT Clinton chấm dứt giai đoạn đầu tiên trong tiến tŕnh Mỹ quay trở lại Việt Nam, và mở ra giai đoạn thứ hai, giai đoạn mà những vấn đề tự do, dân chủ và nhân quyền sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn trước. Khối người Việt hải ngoại cần vận dụng thời cơ mở cửa Việt Nam này để ḥa nhập vào với quần chúng trong nước thành một trận tuyến Quốc dân Việt độc lập và đối kháng với tập đoàn lănh đạo cộng sản, giúp tăng cường sức mạnh của khối quốc dân này trên mọi mặt --kinh tế, văn hóa, thông tin, giáo dục.  Đồng thời vận động cô lập và tách biệt tập đoàn lănh đạo cộng sản ra khỏi công luận quốc tế trên ba mặt: vi phạm nhân quyền, tội ác giết người hàng loạt, và bất hợp pháp (không do dân bầu).  Bằng cuộc vận động toàn dân và toàn diện, vừa quốc nội vừa quốc tế như thế, cộng đồng người Việt hải ngoại và những người dân chủ trong cũng như ngoài nước sẽ đóng góp tích cực, có chủ động và có hiệu quả vào việc thúc đẩy sớm ra đời một nước Việt tự do, dân chủ và phồn vinh.

 

(19/11/2000)