Cần Một Cơ Sở Dân Chủ
Cho Dân Chủ Cơ Sở

Vừa qua, tại hội nghị kiểm điểm 6 năm thực hiện dân chủ cơ sở, ông Nông Đức Mạnh và ông Phan Diễn đều cho rằng dân chủ là “bửu bối” và là biện pháp cần thiết để giải quyết các vấn đề chính trị-xă hội của Việt Nam như tệ nạn tham nhũng. Đúng, dân chủ là bửu bối, nhưng cho đảng cộng sản để đối phó với t́nh h́nh mới, hay cho đất nước để thoát ra khỏi t́nh trạng hèn kém hiện nay? Điều này tùy thuộc vào việc ban lănh đạo cộng sản có thật sự muốn dân chủ hóa đất nước hay không. Từ lư luận đến thực tế cho đến nay, tiếc thay, đều cho thấy họ chưa chấp nhận tiến tŕnh dân chủ hoá thực sự. Họ vẫn rất “sợ” dân chủ và tự do thật sự, bởi một lẽ đơn giản là họ sợ mất quyền.     

Tôi muốn nhấn mạnh chữ thật sự. Dân chủ tự do thật sự là dân chủ tự do cho toàn dân chứ không chỉ cho riêng bất cứ một đảng phái chính trị nào, nhất là đảng đang cầm quyền. Hiện nay đảng cộng sản toàn quyền “ban bố” tự do dân chủ cho người dân, và ban bố theo mức độ và tốc độ mà họ cho rằng “tốt nhất” cho người dân, mà thực chất là tốt nhất cho đảng. Điều này thể hiện rơ cả trong lư luận lẫn trong các chính sách thực tiễn của đảng. Trong lư luận th́ đảng cộng sản VN, theo gương Trung quốc, đang “ṃ mẫm” một mô h́nh mà họi gọi là dân chủ xă hội chủ nghĩa, hay dân chủ pháp quyền hay “dân chủ tập trung”. Chương tŕnh dân chủ cơ sở là một thí điểm của nền dân chủ c̣n chưa rơ nét đó.

Tất nhiên ngày nay ban lănh đạo cộng sản không c̣n thể khăng khăng cho rằng chế độ cộng sản “dân chủ gấp triệu lần” chế độ tư bản như 10 năm trước đây. Họ đă phải đối thoại nhân quyền với thế giới, dù trước đây không muốn. Sắp tới đây, họ sẽ phải đối thoại dân chủ với cả những người dân chủ Việt Nam, dù hiện nay họ vẫn chưa chấp nhận. Ngay bây giờ, trước áp lực của t́nh thế, họ đă phải thêm danh từ “dân chủ” vào khẩu hiệu “xă hội công bằng, văn minh” và đề ra chương tŕnh thực hiện dân chủ cơ sở. Nhưng đây chỉ là một bước lùi chiến thuật hơn là một bước tiến về nền dân chủ chân chính, dù bước lùi này đang tạo thêm cơ hội và điều kiện, ngoài mong muốn của ban lănh đạo CS, cho cuộc vận động dân chủ hóa Việt Nam. Chúng ta sẽ nói rơ hơn về t́nh thế mới này trong một dịp khác.     

Thực chất của chương tŕnh dân chủ cơ sở là nó thiếu cơ sở dân chủ. Dân chủ cơ sở hiện nay ở Việt Nam đang được xây dựng trên cở sở “đảng chủ”. Điều này thể hiện rất rơ ở điều 4 của Hiến Pháp và trong lư luận về dân chủ tập trung hay dân chủ pháp quyền. Điều 4 Hiến Pháp cho đảng cộng sản quyền đương nhiên đại diện nhân dân, và đương nhiên toàn quyền lănh đạo xă hội, mà không hề phải qua bất cứ thủ tục dân chủ b́nh thường nào như tín nhiệm (trưng cầu dân ư), hay đề cử (qua bầu cử tự do đa đảng). Do đó, không có ǵ lạ khi trong Hiến Pháp không hề có chức vụ Tổng Bí Thư đảng nhưng trong thực tế, TBT đảng đương nhiên có quyền lực cao nhất mà không hề chịu dưới sự tín nhiệm, bầu cử hay truất nhiệm bởi bất cứ cơ quan quyền lực quốc gia nào. Đảng, lănh đạo và đại diện bởi Tổng Bí Thư, đứng trên nhân dân và trên đất nước. Chính từ cơ sở đảng chủ đó mà ra quan điểm dân chủ tập trung và dân chủ pháp quyền (rule by law), nó hoàn toàn khác với dân chủ toàn dân và dân chủ pháp trị (rule of law).

Dân chủ tập trung, tức đảng chủ, cũng giống như dân chủ chỉ huy, một quan niệm khá thịnh hành trên thế giới cách đây nửa thế kỷ, nay đă lỗi thời. Không thể có dân chủ trên cơ sở đảng chủ. Dân chủ xây dựng trên cơ sở đảng chủ c̣n kém dân chủ hơn cả nền dân chủ tự trị làng xă trước khi nước ta bị Pháp thuộc, nền tự trị đă được ngay cả những nhà lư luận cộng sản tương đối cấp tiến như Trần Trọng Tân công nhận (xem bài viết của ông trong Tạp Chí Cộng Sản Online số mới nhất). Khẩu hiệu chính trị hiện nay là “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” càng thể hiện rơ tinh chất “đảng chủ” này. Dân có tới 4 quyền, nhưng lại không có cái quyền căn bản nhất, quyền quyết định. Đảng giữ quyền quyết định “hộ” cho nhân dân, mà là giữ độc quyền không cho đảng nào, cá nhân nào, cạnh tranh được.  Đảng, qua ban lănh đạo đảng ở trung ương và cơ sở, quyết định cho dân được biết ǵ, bàn ǵ, làm ǵ và kiểm tra những ǵ. Và để có vẻ “văn minh”, hợp trào lưu thế giới, đảng đặt ra luật pháp (thông qua Quốc hội do ”đảng cử dân bầu”) để “hợp pháp hóa” quyền quyết định của đảng và 4 “quyền thi hành” của người dân. Đó là thực chất của dân chủ pháp quyền, dân chủ tập trung và dân chủ cơ sở. Và đó cũng là khác biệt căn bản với dân chủ toàn dân chân chính và dân chủ pháp trị.

Dân chủ chân chính phải được thực hiện ở cả cơ sở quần chúng (toàn dân) và trên các cấp chính quyền, nhưng không thể có được dân chủ chân chính ở cả hai tầng cấp đó trên cơ sở của chế độ chính trị độc quyền và độc đảng. Đấy lại là điểm khác biệt căn bản giữa chế độ dân chủ xă hội tự do pháp trị, đa đảng (như ở các nước Bắc Âu, có thể thích hợp cho Việt Nam) với chế độ dân chủ xă hội chủ nghĩa Mác-xít pháp quyền độc đảng hiện nay ở Việt Nam.

Và do đó, cần nhấn mạnh rằng “bửu bối” chiến lược và căn bản cho vấn đề Việt Nam là cần nhanh chóng chấm dứt cái nhăn quan cho rằng hiện nay là “giai đoạn quá độ lên chủ nghĩa xă hội”. Để nhanh chóng tiến vào thiên niên kỷ thứ ba, Việt Nam cần một nhăn quan mới: giai đoạn hiện nay là giai đoạn chuyển tiếp từ độc tài đảng trị lên dân chủ pháp trị.

 

(5.10.2004)

(Tóm lược nội dung phỏng vấn của đài RFA nhân đại hội kiểm điểm chương tŕnh dân chủ cơ sở của đảng CSVN)