Nhân Quyền Nh́n Từ Quan Điểm
Nhân Bản và Xă Hội

Gần nửa thế kỷ đă qua đi kể từ ngày bản Tuyên Ngôn Quốc Tế Nhân Quyền ra đời. Nhân loại đă đạt được nhiều tiến bộ và thế giới đă thay đổi sâu sắc. Những giá trị nhân quyền căn bản đều đă được cộng đồng quốc tế công nhận. Nhưng từ công nhận tới thực thi vẫn c̣n một khoảng cách khá xa dài. Hơn một nửa thế giới vẫn ch́m trong bóng tối của nghèo nàn lạc hậu và đủ loại bạo quyền. Hàng tỷ người dân b́nh thường vẫn chưa được hưởng một cuộc sống xứng đáng với con người hạnh phúc, tự do và có nhân phẩm. Nhân loại chưa thể tự hào được với nền văn minh tiến bộ của ḿnh trước một thực trạng như thế. Và chính v́ thế  mà nhân quyền đang trở thành mối quan tâm chung của toàn thể mọi dân tộc.

Vào thời điểm kỷ niệm ngày quốc tế nhân quyền của năm 1993 này nhiều yếu tố tích cực đă xuất hiện, đang và sẽ thúc đẩy mạnh mẽ những nỗ lực mang tính toàn cầu để hiện thực hoá những giá trị nhân quyền phổ quát.

Thứ nhất, những tiến bộ trong ngành truyền thông đại chúng và giao thông vận tải đang thu hẹp dần thế giới lại và giúp cho các dân tộc giao lưu dễ dàng. Sự di động toàn cầu (global mobility) đang trở thành một nhân tố kích thích sự phát triển trên toàn thế giới, phá vỡ mọi “ao tù” tŕ trệ của tất cả các xă hội –cũng như tính di động xă hội (social mobility) tại các quốc gia tiên tiến.

Thứ hai, tính di động toàn cầu đang dẫn tới một kết quả khác: đó là tính toàn cầu hóa, toàn nhân loại hóa của mọi vấn đề và mọi biến động trên thế giới. Tính liên đới toàn nhân loại đang trở thành một thực thể. Mọi tiến bộ cũng như mọi khó khăn liên quan tới mọi khía cạnh trong đời sống cá nhân và xă hội đang trở thành tiến bộ và khó khăn chung của toàn thể nhân loại, trong đó mỗi dân tộc đều có quyền được hưởng cũng như có trách nhiệm giải quyết. Đây là một thực thể hết sức quan trọng trong việc xây dựng một Thế Giới Đại Ḥa ổn định và một nền văn minh mang tính Nhân Loại, chứ không phải của riêng Tây pương hay Đông phương.

Thứ ba, những khám phá và tiến bộ trong mọi ngành học thuật trong cả ba lănh vực tự nhiên nhân văn và xă hội đang cung cấp cho loài người vừa tri thức vừa kỹ năng tinh xảo để biến những ước mơ hạnh phúc, tự do, nhân phẩm của con người thành hiện thực. Con người đang ngày càng có khả năng chủ động được cuộc sống của ḿnh hơn, mở rộng dần “vương quốc của tự do và tự chủ”, đẩy lùi dần bóng tối của mê muội và bị động trong cả sinh hoạt cá nhân, xă hội lẫn nhân loại. Những khám phá trong lănh vực nhân văn đang làm cho con người nhận ra được bản chất, tính đặc thù của Loài Người khác với Tự Nhiên và Loài Vật. Những tiến bộ trong lănh vực khoa học xă hội đang cung cấp cho con người các kỹ năng và phương tiện ngày một hoàn hảo hơn để hoàn thiện và chủ động mọi mặt đời sống cá nhân và xă hội, quốc gia và quốc tế.

Thứ tư, h́nh thái thế giới đă có những biến đổi toàn diện và sâu sắc, đặc biệt là từ đầu thập niên 1970 tới nay. Một trật tự thế giới mới đang ra đời, một xu hướng thời đại mới đă xuất hiện. Nhân loại chuyển từ tương quan đối kháng, bóc lột-bị bóc lột, thống trị-bị thống trị, sang tương quan hợp tác, cùng sống và cùng tiến, để mở đường cho sự ra đời một thế giới thật sự ổn định và thái ḥa trong thế kỷ XXI. Thếâ giới sẽ không c̣n là thế giới của riêng một siêu cường nào mà là của tất cả mọi dân tộc với sự phân công hợp tác cùng có lợi giữa những quốc gia tiên tiến và những quốc gia c̣n chậm phát triển. Văn minh và tiến bộ sẽ không c̣n là văn minh và tiến bộ của riêng một quốc gia nào mà là của toàn nhân loại, không c̣n là văn minh Tây phương hóa mà là văn minh tổng hợp Đông-Tây, văn minh nhân loại hóa.  Nhu cầu cải tổ Liên Hiệp Quốc và sự chuyển dịch sự chú ư và động lực phát triển quốc tế sang Châu Á-Thái B́nh Dương đều là biểu hiện của h́nh thái thế giới mới đang ra đời.

Trong bối cảnh mới đó của thời đại, nhân loại và thế giới, vấn đề nhân quyền không thể chỉ được giải quyết riêng rẽ mà tất yếu phải nằm trong tiến tŕnh giải quyết toàn bộ đời sống nhân loại và thế giới hiện nay để mở đường cho sự ra đời một thế giới toàn nhân loại và một nền văn minh nhân bản. Trong tiến tŕnh này nổi bật lên ba vấn đề căn bản.

Một là, thông qua cơ sở lư luận triết học và khoa học, cụ thể hóa được nhận thức về Nhân Loại, về Con Người (viết hoa), về bản chất và tính đặc thù của loài người xuyên suốt những con người cá thể cùng những khác biệt chủng tộc, ngôn ngữ, phong hóa, địa lư, xă hộ --nhận thức mà tới nay chỉ được h́nh thành từ thực tế giao lưu văn hóa đa dân tộc, đa chủng tộc. Phải chăng Nhân loại là một (nhất nguyên) mà dân tộc-xă hội là nhiều (đa nguyên). Nhân loại nhất nguyên ở những điểm nào? Và dân tộc-xă hội đa nguyên như thế nào? Và nếu thế th́ tương quan giữa Nhân loại nhất nguyên với dân tộc-xă hội đa nguyên sẽ phải như thế nào? Trong lư luận mới về Nhân loại như thế cũng nổi bật lên mối quan hệ giữa đời sống con người, cả cá thể lẫn tập thể, với Tự Nhiên, vừa như môi trường sống c̣n tất yếu, vừa như phạm vi phát triển vô giới hạn của loài người. Vấn đề Con Người mang một nội dung mới với những vân đề lư luận cụ thể như thế trong bối cảnh một thế giới và một nhân loại đang trở thành nhất thể.

Hai là, từ nhận thức mới về Con Người, về Nhân Loại, cộng đồng quốc tế đang phải nỗ lực giải quyết những vấn đề liên quan đến những tiêu chuẩn chung cho một đời sống quốc tế đang h́nh thành trên khắp mọi vùng của trái đất. Các tiêu chuẩn chung này bao gồm tất cả những chuẩn mức chung trong mọi lănh vực đời sống quốc tế xuyên suốt mọi khác biệt xă hội và dân tộc, từ lănh vực kinh tế thương mại, tài chánh, tới lĩnh vực tinh thần, văn hóa, học thuật và lĩnh vực chính trị, bang giao quốc tế. Nhiều hội nghị quốc tế đă được tổ chức để giải quyết những vấn đề quốc tế này.  Nhiều hiệp định và công ước quốc tế đă được các quốc gia kư kết để cố gắng tiêu chuẩn hóa nhiều lănh vực trong đời sống quốc tế. Một cộng đồng quốc tế đang ra đời với một mối quan tâm toàn cầu chung về mọi lănh vực của đời sống quốc tế.  Nhưng cộng đồng quốc tế đ̣i hỏi phải có một văn hóa quốc tế.  Các công uớc quốc tế, công pháp quốc tế mới là những bước đầu xây dựng một cơ chế quốc tế. Văn hóa quốc tế đ̣i hỏi một tiêu chuẩn của các tiêu chuẩn. Nó đ̣i hỏi một cương thường cho cả loài người, cương thường nhân loại, làm chuẩn mực để xây dựng một đời sống xứng đáng với Con Người, không phải là con vật và không phải là tự nhiên (Nature). Cương thường nhân loại tạo nền tảng cho việc xây dựng một cộng đồng nhân loại, thiết chế một cơ chế quốc tế, và đặt định các tiêu chuẩn cho công ước và công pháp quốc tế. Nhân loại, trên tiến tŕnh ổn định và kiến thiết một đời sống Thái Ḥa trên hành tinh này tất yếu phải giải quyết vấn đề Cương Thường Nhân Loại này.

Ba là, thiết lập một cơ chế chính trị quốc tếù để thực hiện được Cương Thuờng Nhân Loại, ổn định và xây dựng một thếù giới Đại Ḥa. Các diễn biến chính trị quốc tế trong suốt mấy thập niên qua biểu lộ những cố gắng quốc tế trong chiều hướng này. Vấn đề căn bản ở đây là: quan hệ quốc tế cần phải được thiết lập thế nào để mọi dân tộc đều được chung hưởng ánh sáng văn minh tiến bộ, và đều có cơ hội đóng góp vào việc điều hành và phát triển đời sống quốc tế. Mọi yếu tố tích cực đều được cơ hội phát huy và các yếu tố tiêu cực không có điều kiện nẩy nở trong sinh hoạt kinh tế, văn hóa và chính trị quốc tế. Việc thay đổi các cơ chế chính trị bạo quyền, phản dân chủ, vi phạm nhân quyền và dân quyền, việc thiết lập các tổ chức hợp tác vùng, và việc cải tổ Liên Hiệp Quốc, tăng cường vai tṛ quốc tế của LHQ, v.v…đều là những công việc tất yếu mà cộng đồng quốc tế sẽ phải đặt ra và giải quyết trên con đường tiến tới thiết lập một cơ chế quốc tế vừa nhân bản vừa dân bản (phù hợp với điều kiện cụ thể của mỗi dân tộc).

Vấn đề nhân quyền đang trở thành mối quan tâm quốc tế và sẽ được giải quyết trong bối cảnh thời đại và thế giới mới. Đặc biệt Đại Hội Nhân quyền toàn cầu tổ chức tại Vienne tháng sáu vừa qua đă làm nổi bật lên ba vấn đề có quan hệ mật thiết với nhau: nhân quyền, dân chủ và phát triển xă hội. Đây là những vấn đề vừa có tính nhân bản vừa có tính dân bản.

Trước hết, dân chủ vừa là biểu hiện cụ thể của nhân quyền, vừa là điều kiện bắt buộc phải có để nhân quyền được thực thi.  Không có dân quyền th́ không thể có nhân quyền; không có dân chủ th́ không có dân quyền. Do đó tự do dân chủ là điều kiện bắt buộc để thực thi nhân quyền. Ngược lại nhân quyền hiểu như là các giá trị phát biểu mang tính toàn cầu, toàn nhân loại phải là tiêu chuẩn chung cho mọi thể chế chính trị dân chủ và bảo chứng được việc thực thi tự do dân chủ. Do đó, việc hợp tác quốc tế, kể cả việc can thiệp của quốc tế vào các chế độ độc đoán bạo quyền với mục đích đem lại dân quyền và nhân quyền cho người dân, đang trở thành một trách nhiệm quốc tế của mọi quốc gia, mọi tổ chức phi chính phủ, cũng như mọi cá nhân thực sự quan tâm tới việc xây dựng một đời sống có nhân phẩm trên toàn thế giới.

Nhưng một xă hội nghèo nàn lạc hậu khó có thể bảo đảm được dân quyền và nhân quyền. Nghèo nàn và lạc hậu tạo môi trường thuận lợi cho bạo quyền và bạo loạn tung hoành. Do đó, phát triển xă hội lại trở thành một động lực và một điều kiện cho việc thực thi dân quyền và nhân quyền. Việc giúp đỡ cho các nước nghèo phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân chính lại là một động lực thúc đẩy việc thực hiện tự do dân chủ, dân quyền và nhân quyền tại các nước nghèo. Ngược lại, việc thực hiện tự do, dân chủ, việc xă hội hóa các hoạt động kinh tế, văn hóa, giáo dục và chính trị-xă hội lại tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển nhanh chóng tại các nuớc đó. Như thế nhân quyền và dân chủ lại có mối tương quan mật thiết với phát triển. Đây chính là lư do khiến cho viện trợ phát triển phải được gắn liền với thực thi nhân quyền và dân quyền, đồng thời cũng tạo ra mối lo sợ chống đối của mọi chế độ độc đoán bạo quyền.

Mối tương quan chặt chẽ giữa nhân quyền, dân chủ và phát triển không những đang trở thành nhận thức và quan tâm của cộng đồng quốc tế mà đồng thời cũng c̣n là động lực thúc đẩy các cuộc đấu tranh cho tự do dân chủ ở các nước c̣n nghèo nàn lạc hậu như Việt Nam. Chính ở đây mà cuộc vận động dân chủ ở Việt Nam hiện nay đang ḥa nhập trào lưu nhân quyền quốc tế và đang gặp được sự ủng hộ tích cực và cụ thể của cộng đồng quốc tế. Chính ở đây mà nhân quyền được nhận thức và đ̣i hỏi vừa như là một lư tưởng nhân bản vừa như là một vấn đề cấp bách của riêng dân tộc Việt Nam. Trong bối cảnh của thế giới hiện nay, Việt Nam không thể phát triển được nếu không ḥa nhập được vào cộng đồng quốc tế, một cuộc ḥa nhập toàn diện, từ kinh tế tới văn hóa và chính trị, mà cộng đồng quốc tế lại đang nỗ lực xây dựng một Thế Giới Nhân Loại và một Văn Minh Nhân Bản trong đó nhân quyền là một biểu lộ rơ nét nhất.

Do đó, dù nhân danh bất cứ ǵ, dù bất cứ ai cầm quyền ở Việt nam cũng không thể không chấp nhận tự do dân chủ và nhân quyền nếu thực sự muốn xây dựng một nước Việt Nam phồn vinh trong một thế giới Đại Ḥa của thời đại 2000. Với xu thề thời đại tất yếu đó cuộc đấu tranh cho nhân quyền và cuộc vận động cho dân chủ ở Việt Nam nhất định sẽ thành công.

 

Nhân Ngày Nhân Quyền Quốc Tế 1993.

Đoàn Viết Hoạt

 

________________________________________________________

Bài này được viết tại trại giam Z30D, Hàm Tân, Phan Thiết, nhờ vợ dấu đem ra ngoài, sau đó nhờ Thượng Nghị Sĩ  Úc Jim Short đang ở thăm Saigon đem về Úc và công bố tại Melbourne. Bài viết đă được phổ biến rộng răi ở hải ngoại và cộng đồng quốc tế.  Bài trên đây ghi lại từ cuốn sách:

Thơ Hoàng Hạc. Tâm T́nh Đoàn Viết Hoạt. CA: Phong Trào Nhân Quyền Cho Việt Nam Năm 2000, 3/1995, tr. 106-112.