BÀI NÓI CHUYỆN VỀ TRUNG QUỐC

Tại Họp Mặt Dân Chủ 2005

(Running Springs, California, Hoa kỳ)

 

Thưa Quí vị và các bạn,

Tôi không chuyên nghiên cứu về vấn đề Trung Quốc dù thường quan tâm đến vấn đề này. Người đáng lẽ thuyết tŕnh đề tài này và cũng có một bài viết về Trung Quốc, (đăng trong Viễn Tượng Việt Nam số 4) là anh Nguyễn Phi Phụng (tức Phùng Nguyên) ở Paris. Rất tiếc là anh Phùng Nguyên đă không thể tham dự HMDC lần này được, do đó BTC có mời tôi phụ trách điều hợp cuộc thảo luận về đề tài Trung Quốc, nhiều hơn là thuyết tŕnh. Thế th́ để giúp cho quí vị và các bạn thảo luận về vấn đề Trung Quốc, trước hết là BTC đă có một số tài liệu, trong đó có bài giới thiệu về Trung Quốc của anh Phùng Nguyên mà các bạn đă có trên tay rồi. Tài liệu thứ hai là về đối sách của Trung Quốc đối với Đài Loan của anh Trân B́nh Nam tức anh Trần Văn Sơn, v́ kẹt công việc không đến dự được. Và cuối cùng là cuộc phỏng vấn của đài Saigon Hải Ngoại với GS Nguyễn mạnh Hùng, là một người cũng đă được BTC mời thuyết tŕnh về đề tài Trung Quốc v́ GS Hùng chuyên nghiên cứu về Trung quốc tại đại học George Mason ở Hoa Thịnh Đốn. Rất tiếc GS Hùng phải tham dự một hội nghị quốc tế nên không tới HMDC được. Do đó, đây là ba tài liệu mà quí vị và các bạn đă có. Riêng tôi th́, do vấn đề Trung quốc rất quan trọng nên tôi có đọc 2 tờ báo mới mà tôi đề nghị quí vị và các bạn nên theo dơi là tờ Foreign Affairs số mới nhất hiện nay, là số tháng 9-10, chuyên đề về Trung Quốc, có ba bốn bài về Trung Quốc rất quan trọng.  Số báo thứ hai là tờ báo The American Interest, mới ra số đầu tiên (Vol. 1, number 1), một năm ra bốn số. Tờ báo này hơi neo-conservative một chút, và tôi nghĩ nó thích hợp với thời đại hôm nay. Trong tờ báo này có một bài phỏng vấn đặc biệt bà ngoại trưởng Rice. Do đó nếu ḿnh muốn hiểu rơ chính sách đối ngoại của Mỹ trong ba bốn năm tới th́ đây là một bài mà tôi đề nghị quí vị và các bạn nên đọc. Nó liên hệ tới đề tài mà ông Bùi Diễm vừa tŕnh bầy.

Qua những tài liệu này tôi muốn gợi ư như thế này để chúng ta cùng thảo luận. Riêng về bài phỏng vấn bà Rice tôi muốn nói ngay trước khi đi vào vấn đề Trung Quốc. Trong bài phỏng vấn bà Rice, có hai khái niệm bà ta đưa ra mà tôi nghĩ thể hiện chính sách đối ngoại của Mỹ trong giai đoạn mới lănh đạo bởi bà Rice và bởi tập thể mới đang lănh đạo đối ngoại của Mỹ. Từ thứ nhất bà Rice gọi là “transformational diplomacy”. Đây là một từ mới, tức là một chính sách đối ngoại ảnh hưởng tới sự chuyển hóa các nước trên thế giới. Như vậy “transformational diplomacy” là một đường lối đối ngoại mới của Mỹ hiện nay được giới thiệu bởi bà Rice. Chi tiết như thế nào th́ cuộc phỏng vấn này cho biết. Từ thứ hai tôi nghĩ là quan trọng v́ nó liên hệ tới Việt nam.  Từ thứ nhất đă liên hệ rồi, nhưng từ thứ hai liên hệ đặc biệt khi bà dùng chữ “responsible sovereignty”. Bà ta có ư nói là mỗi quốc gia có quyền độc lập và Mỹ tôn trọng quyền đó nhưng không quốc gia nào mà không có trách nhiệm, cho nên cái khái niệm về độc lập quốc gia đối với bà Rice là một khái niệm mới, là nó phải đi kèm với trách nhiệm. Hai khái niệm này cho ḿnh thấy chính sách đối ngoại của Mỹ.

Trở lại vấn đề Trung quốc, đây là một số điểm mà tôi muốn nêu ra mà tôi nghĩ là mới đối với t́nh h́nh Trung Quốc. Cho đến nay ḿnh thấy Trung Quốc đă đi qua 4 giai đoạn phát triển kể từ 1949 đến giờ. Giai đoạn đầu tiên như chúng ta đă biết là Mao Trạch Đông, giai đoạn thứ hai khởi đầu bằng Đặng Tiểu B́nh, giai đoạn thứ ba là Giang Trạch Dân và bây giờ là giai đoạn thứ tư. Đối Trung Quốc th́ họ cho là đây là thế hệ lănh đạo thứ tư. Nhưng khi mà chúng ta là những người quan sát nh́n vào th́ chúng ta thấy có bốn giai đoạn phát triển ở Trung Quốc. Tôi không muốn nói đến hai giai đoạn đầu v́ chúng ta đă biết rồi. Nhưng giai đoạn thứ ba và thứ tư có ǵ khác nhau, đó là điều quan trọng mà chúng ta cần để ư. Qua những ǵ tôi đọc được tôi thấy họ đưa ra những điều quan trọng như thế này.

Thứ nhất là trong giai đoạn cho đến Hồ Cẩm Đào th́ phát triển là phát triển mà những nhà nghiên cứu gọi là phát triển “thiên về GDP” (“GDP-oriented development”), tức là phát triển thiên về gia tăng lợi tức, tức là phát triển kinh tế, gia tăng về kinh tế, mà Trung Quốc đă khá thành công trong 25 năm năm vừa qua trong lănh vực này. Lát nữa chúng ta sẽ có vài con số cho thấy họ khá thành công. Thế nhưng sang đến giai đoạn Hồ Cẩm Đào th́ các nhà nghiên cứu nói rằng, thông qua những ǵ mà Hồ Cẩm Đào đă làm và đă công bố th́ giai đoạn này sẽ không phải là “GDP-oriented” nữa, nghĩa là không phải tập trung vào phát triển về kinh tế, về lợi tức đầu người nữa, mà sẽ là “people-oriented development”. Đây là một khái niệm quan trọng. Lư do tại sao? Bởi v́ có rất nhiều vấn đề xă hội, vấn đề dân chúng, vấn đề phát triển nẩy sinh từ sự phát triển về kinh tế, phải được giải quyết, nếu không Trung quốc sẽ vào một giai đoạn khủng hoảng rất nghiêm trọng. Đây là một khái niệm quan trọng, tức là giai đoạn hiện nay là giai đoạn họ sẽ chú ư nhiều tới các khía cạnh “non-economic” nhiều hơn, ít kinh tế hơn, nhiều xă hội hơn, nói chung là sẽ chú ư tới dân chúng nhiều hơn. Đó là một điểm. 

Điểm thứ hai là trong quan hệ đối với quốc tế, giai đoạn tới đây Trung Quốc sẽ phải tỏ ra ḿnh là một cường quốc có trách nhiệm, chứ không phải là một cường quốc đi phát huy thế lực của ḿnh, đặc biệt là đối với những nước gần với Trung Quốc như Đông Nam Á chẳng hạn. Do đó họ tiên liệu Trung Quốc sẽ phát triển ngoại thương mạnh mẽ đối với các nước đang phát triển, nhưng không phải như là một sự cạnh tranh không thôi đối với Mỹ hay là Nhật Bản, nhưng cũng là một cách để có tinh thần trách nhiệm trong sự phát triển chung với thế giới, đóng góp vào sự phát triển của các nước đang phát triển nữa. Do đó th́ vấn đề ngoại thương đối với Việt Nam chẳng hạn sẽ nằm trong chính sách ngoại thương mới của Trung Quốc đối với các nước đang phát triển, đặc biệt là ở vùng ĐNÁ.

Điểm thứ ba liên hệ đến vấn đề dầu hỏa, vấn đề mà ông Bùi Diễm vừa tŕnh bầy hồi nẫy. Đối với Trung Quốc đây là một vấn đề quan trọng bởi v́ cho tới nay Trung quốc lệ thuộc khoảng hơn 40% tổng số dầu sử dụng ở trong nước vào  nhập cảng từ nước ngoài. Tới đây con số này có thể lên đến 70%. Một nước mà phải trông vào 70% dầu nhập cảng th́ chính sách dầu hỏa trở nên quan trọng. Vấn đề này liên hệ tới nhiều vấn đề, trong đó có vấn đề an ninh. Đa số dầu hỏa nhập cảng vào Trung quốc bằng đường thủy. Do đó đường thủy là đường quan trọng, và nếu nói riêng về ĐNA th́ Malaca là một eo biển rất quan trọng đối với Trung Quốc, v́ vậy gần đây Trung quốc phải tăng cường quân sự, tăng cường tầu ngầm nguyên tử ở khu vực đó để bảo đảm đường dầu hỏa của Trung quốc thông qua Malaca. Trung quốc muốn thuyết phục một số nước như Nhật Bản để cùng ḿnh bảo vệ đường dầu hỏa này v́ chính Nhật Bản cũng phải trông vào đường đó. Nhưng mà mâu thuẫn giữa Trung quốc với Nhật bản hiện nay càng ngày càng có nhiều vấn đề. Do đó đối ngoại hiện nay là một vấn đề lớn, liên quan đến chính sách đối với Nhật Bản, đối với Mỹ, đối với các nước Đông Nam Á.  Một vấn đề nữa về đối ngoại là Đài Loan. Đài Loan là vấn đề đối nội nhưng nó là vấn đề đối ngoại v́ nó liên hệ tới quan hệ giữa Trung quốc với Nhật, với Nam Triều Tiên, với Mỹ, v.v… Để trở lại một số điểm chi tiết hơn một chút th́ quan hệ ngoại thương giữa Trung quốc và Mỹ hiện nay đối với Mỹ là quan trọng v́ hiện nay Mỹ về ngoại thương với Trung quốc bị thâm lạm đến 200 tỷ đô la. Do đó trong chuyến đi của ông Hồ Cẩm Đào đáng lẽ phải đến ngày hôm nay hay ngày mai th́ h́nh như đang phải hoăn lại theo tin mới nhận được. Nếu đến Mỹ th́ ông sẽ kư một thỏa ước mua máy bay Boeing khoảng hơn 6 tỷ đô la để cố gắng chứng tỏ với Mỹ là muốn t́m cách cân bằng cán cân thương mại đối với Mỹ.

Trở lại đối nội, tại sao người ta cho rằng giai đoạn tới đây chính sách của Hồ Cẩm Đào sẽ là “people-oriented” hơn? Đó là v́ t́nh h́nh đối nội khoảng độ 5 năm trở lại đây có rất nhiều dấu hiệu của sự rối loạn. Người ta tính ra rằng trong năm vừa qua, riêng năm 2004 thôi, 74.000 cuộc biểu t́nh lớn xẩy ra ở Trung quốc và số lượng người tham gia vào các cuộc biểu t́nh này là hơn 3 triệu người. Nếu chúng ta chia đều ra th́ mỗi cuộc biểu t́nh khoảng 400 người, và nếu chia ra 360 ngày chúng ta thấy một ngày có rất nhiều cuộc biểu t́nh trên 400 người xẩy ra ở khắp các nơi ở Trung quốc. Miền gây ra nhiều biểu t́nh nhất và có nguy cơ rối loạn nhất là những vùng nghèo, những vùng phía lục địa, trong khi những vùng giầu là những vùng duyên hải là những vùng phát triển mạnh. Chênh lệch về lợi tức đầu người giữa hai vùng này rất là lớn, đặc biệt là lợi tức đầu người giữa vùng thành phố và vùng nông thôn, vùng núi, có thể trên mười lần hay là hơn nữa.  Do đó những rối loạn này rất nguy hiểm. V́ vậy, trở lại Hồ Cẩm Đào và người Thủ Tướng hiện nay là Ôn Gia Bảo, cả hai đều có xuất thân khác với Giang Trạch Dân cũng như các thế hệ lănh đạo trước. Nhóm Giang Trạch Dân chẳng hạn xuất thân từ thành phố lớn là Thượng Hải. Đây là ê-kíp Thượng Hải trong khi ê-kíp lănh đạo hiện nay là ê-kíp ở vùng xa và vùng nghèo. Hồ Cẩm Đào là người xuất thân từ vùng Tây và nổi bật lên nhờ thời gian ở Tây Tạng và vùng Tân Cương. Do đó chúng ta thấy rơ tại sao Trung Quốc chọn một thế hệ lănh đạo mới như vậy. Và từ đó chúng ta cũng hiểu tại sao họ cố gắng liên kết với các nuớc vùng Trung Á trong nhóm SCO (Shanghai Cooperation Organization) mà Trung Quốc thành lập cùng với 5 nước Trung Á và Nga để lo khu vực phía Tây là khu vực nhiều nguy hiểm về an ninh của Trung quốc, đồng thời Tân cương cũng là khu vực nguyên tử của Trung Quốc với gần 300 đầu đạn hạt nhân hiện nay đa số nằm ở khu vực này, một số ít nằm ở phía ven biển chỉa về Đài Loan và Nhật Bản. Đây là những vấn đề nghiêm trọng liên quan đến sự ổn định của Trung Quốc.

Vấn đề nữa là sự phát triển của xă hội dân sự ở Trung Quốc. Mặc dù Trung quốc không chính thức cho phép sự phát triển của xă hội dân sự nhưng v́ sự phát triển của kinh tế và sự mở rộng ra bên ngoài, do đó dân chúng tự động phát triển những hoạt động của họ kể cả trong những lănh vực mà chính quyền vẫn c̣n hết sức kiểm soát như báo chí chẳng hạn. Những vụ mà chúng ta đă biết như vụ SARS là một trong những vụ cho thấy là Trung quốc không c̣n thể nào không cho phép nhiều lănh vực càng ngày càng cởi mở hơn. Lâu lâu chúng ta đọc được ở trên báo chí những vụ nổ ra, như vụ bán máu chẳng hạn. Có những khu vực nghèo ở phía tây đă bùng nổ ra vụ bán máu, trong đó có máu bị nhiễm HIV, và việc này xẩy ra trong một thời gian khá lâu nhưng gần như không ai biết. Nhưng rồi một số kư giả (và đây là điều đáng lưu ư) đă len lỏi vào những khu vực đó đề làm những cuộc điều tra, và những cuộc điều tra đó đă được tung ra dưới h́nh thức này hay h́nh thức khác, và rồi cuối cùng những tổ chức như WHO (Tổ Chức Y Tế Quốc Tế) đă biết được, và trở thành vấn đề nghiêm trọng. Quốc tế đă đặt thẳng vấn đề này với chính phủ Bắc Kinh. Những sự việc như thế này đang phát triển gần như vượt ra khỏi sự kiểm soát của chính phủ trung ương.

Một số điểm khác tôi muốn nêu lên để quí vị để ư. Đó là đảng CS Trung quốc đang ở trong giai đoạn thử nghiêm nhiều chuyện mà chúng ta không được biết. Chẳng hạn như họ có một Hội Nghị vào cuối năm ngoái, nếu không theo dơi th́ không biết. Đây là một Hội Nghị quan trọng do chính ban lư luận Trung Ương đảng của họ tổ chức, một hội nghị quốc tế trong đó mời nhiều học giả Mỹ và Mỹ gốc Hoa ở Mỹ về thuyết tŕnh về làm sao dân chủ hoá Trung quốc, một đề tài rất đặc biệt. Hội Nghị đó có nhiều bài tham luận và kết luận, nhưng kết quả như thế nào th́ không được công bố. Thứ hai là họ đă thực hiện một số thí nghiệm ở một số tỉnh ở địa phương mà họ kiểm soát được những h́nh thái tách đảng ra khỏi chính quyền và để cho chính quyền được hoàn toàn độc lập và trực tiếp do dân bầu lên. Đây là những thí nghiệm mà đảng CS Trung Quốc đang thực hiện và chúng ta nên lưu ư và theo dơi nếu chúng ta muốn hiểu t́nh h́nh Trung Quốc.

Một điểm cuối cùng trước khi chấm dứt là giữa Trung quốc với Việt Nam.  Ở đây chúng ta thấy việc ông Phan Văn Khải đi Mỹ là có khuynh hướng thân Mỹ, là một cố gắng để quân b́nh ảnh hưởng giữa Trung quốc và Mỹ nhiều hơn là để cho ảnh hưởng Mỹ thật sự thắng lợi. Tuyên bố gần đây nhất của ông Hồng Hà khi nói về chủ nghĩa Mác-Lênin, nói về đường lối của đảng CS th́ vẫn nói là chưa thể chấp nhận đa đảng được, vẫn nói là theo định hướng xă hội chủ nghĩa.  Đặc biệt ông ta có nêu một điểm về WTO và nói rơ trong nội bộ đảng CS vẫn có những người chưa muốn gia nhập WTO.  Đây là điểm chúng ta nên lưu ư, tức là ngay trong nội bộ đảng CSVN họ vẫn c̣n có hai khuynh hướng giữa Mỹ với Trung quốc. Và điểm cuối cùng mà tôi muốn nêu là chúng ta nên theo dơi nữa là Trung quốc không muốn ngăn cản Việt Nam thân thiện với Mỹ. Thực sự họ không muốn ngăn cản nhưng mà họ không muốn Việt Nam đi với Mỹ một cách hoàn toàn chủ động.  Việt Nam phải đi với Mỹ theo một kế hoạch như Trung quốc đang cố gắng thực hiện với Mỹ v́ Trung quốc thật sự không muốn trở thành đối đầu nguy hiểm với Mỹ v́ họ biết điều đó không có lợi cho Trung Quốc. V́ vậy họ có thể nới cho Việt Nam thân thiện với Mỹ nhưng không thể nào thân thiện một cách hoàn toàn độc lập được. Và đây là điểm mà chúng ta, nếu muốn nói chuyện với Hà Nội, chúng ta phải nêu bật cái điểm này nên, tức là Việt Nam phải độc lập.

Tôi xin hết lời.

 

 

Running Springs, CA, 10.9.2005